Samed Behrengi

Samed Behrengi ( 24 Haziran 1939, Tebriz - 31 Ağustos 1967, Aras Nehri), Güney Azerbaycan Türkü, öğretmen, masal derlemecisi ve öykü yazarıdır. “Bir gün ister istemez ölümle karşılaşacağım; bu önemli değil. Önemli olan benim yaşamamın veya ölümümün başkalarının yaşamını nasıl etkileyeceği..” İranlı azeri yazar (Tebriz 1939 - Aras 1968). 1939'da İran Azerbaycan'ı Tebriz kentinde Çerendab mahallesinde dünyaya gelen Babasının adı İzzet, annesinin adı Sâra olan bir Azerbaycan Türkü’dür. İlkokulu bitirdikten sonra Tebriz'deki "Debîristân-i Terbiyet" ve "Dânişserâ-yi âlî" adlı öğretmen okullarında okumuş İlkokul öğretmenidir. İran’ın birçok köyünde dolaşa dolaşa öğretmenlik yaparken Tebriz Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümünde gece derslerine de devam etmiş, Azeri halk edebiyatını inceleyerek derlemeler yapmıştır. Alegorik masal ve öyküler yazmış, derlediği halk edebiyatı ürünlerini kendi kalemi ile düzenlemiştir. Güney Azerbaycan’daki halk masallarını toplayarak Azerî Türkçesi ve Farsça yeniden kaleme almıştır. Yazarın en kıymetli eserlerinden birisi olan Küçük Kara Balık bir masal kitabı olmanın ötesinde, adalet, eşitlik, sorgulama ve direnme gibi temaları işlemekteki başarısı ile dikkat çekmiş; bu temalar siyasi açıdan endişe verici bulunduğu için, İran'da halen okunması yasaklı kitaplar listesindedir. Daha ilginç olanı ise Küçük Kara Balık adlı romanın 12 Eylül Darbesi ile Türkiye'de yasaklanmış olmasıdır. Küçük Kara Balık, adlı eseri yanı sıra “Bir Şeftali Bin Şeftali” adlı eseri de dünyanın birçok diline çevrilmiş, alegorik bir yöntemle Şahlığa ve baskıcı idarelere, diktatörlüğe muhalif bir tutum gösterdiği için ülkesinde dışlanmış ancak 6. Bratislava ve Bolonga Dünya Çocuk Kitapları Fuarlarında ödül almış bir yazardır. Eserlerinde toplumsal ve siyasi eleştiriye ağırlık vermesi nedeniyle İran gizli polisi Savak tarafından izlenmiş, Şah Rıza Pehlevi döneminde sakıncalı bir yazar olarak görülmüştür. 29 yaşında iken Aras ırmağında boğularak öldürülmesi nedeni ile Şahlık idaresinin İstihbarat örgütü Savak sorumlu tutulmuştur. 1967 yılında ve henüz 29 yaşında iken öldürülen, çok genç yaşında ölmesine rağmen çok sayıda eser bırakan, çok büyük bir gelecek vaat eden Behrengi’nin öldürülmesi hem Güney Azerbaycan, hem de Türk dünyası için çok büyük bir kayıp olmuştur. Samed Behrengi’nin mezarı Güney Azerbaycan Türklerinin yoğun olarak yaşadığı Tebriz'dedir. ESERLERİ Bir Vardı Bir Yoktu Bir Şeftali Bin Şeftali Küçük Kara Balık Yıldız ve konuşan Bebek Yıldız'ın Kargaları Pancarcı Çocuk Kel Güvercinci Ulduz ve Kargalar Bir Günlük Düş ve Gerçek Köroğlu Geliyor Püsküllü Deve Sevgi Masalı Bir Aşk Masalı Ah Masalı İnatçı kediler Beyaz diş