Belîğ divanının müzehhep serlevha sayfası (Süleymaniye Ktp., Yahyâ Tevfik, nr. 295)
Yenişehirli Mehmed Emin Belig (ö. 1174/1760-61) 18. Yy divan şairi
Yunanistan Mora, Yenişehir Fener de doğan Mehmed Emin Belig İlim tahsiline erken yaşta başlayarak devrin tanınmış âlimlerinden Akovalızâde Ahmed Hâtem Efendi’den de dersler alarak ilk eğitimine başlamıştı. [1]
Eğitimine devam etmek için İstanbul’a geldikten sonra medrese eğitiminden sonra mülâzım oldu. Kadılık mesleğine yönelen Yenişehirli Beliğ İstanbul’un çeşitli yerlerinde kadı olarak görev yapmaya başladı. Bu yıllarda devrin bazı ünlü kişilerine kasideler yazmaya başlamıştı. Bu kasidelerinde değerinin bilinmediğinden şikâyet eden Eski Zağra’ya kadı olarak tayin edildi. Eski Zağra’da Şehrin ileri gelenleriyle yakın münasebetler kurarak rahat bir hayat yaşamayı da başardı.
Ancak bir müddet sonra devrin ileri gelenlerinin desteğini yitirmiş olması gereğiyle Yeni Zağra’ya, daha sonra da havasının kötülüğü ve halkının fakirliğiyle tanınan Klavrata (Klavna) kasabası kadılığına gönderildi.
En sonunda basur hastalığına yakalandı. Görevinden de azledildiğinde “birkaç kuruş yol parasından başka bir şeyi yoktu (bk. Divan, s. 125 vd.).” [2]Önce memleketi olan Yenişehir’e gitti, oradan tekrar Eski Zağra kadılığına tayin edildi. Eski Zagra’ya tekrar kadı olarak geldiğinde hastalığı da ilerlemişti. Bu görevinde iken yakalandığı basur hastalığından kurtulamayıp Eski Zağra’da öldü. Ölüm tarihi Ramiz'de 1174/1760, Fatm'dell72/l/32'dir.[3]
Ölüm tarihi hakkında tarih düşüren Râmiz’in söylediği, “Belîğ Mehemmed’e adn-ı berîn ola mesken” dizesi onun ölüm tarihini 1174 (1760-61) olarak göstermektedir.[4]
Edebi Kişiliği
Belîğ’in Divan’ı ölümünden üç yıl sonra tertip edilmiş, şairin hayatı hakkında da diğer kaynaklarda bulunmayan bilgiler verilmiştir.
Mehmed Emin Belig şiirlerinde hayatı sıkıntılar ve maddî imkânsızlıklar içinde geçirdiğinden şikâyet etmiş, kadrinin bilinmediği hususunda sitemler de bulunmuştur. Şairin şiirlerinde karamsar bir mizaca sahip olduğu, kendi şairliğini beğendiği ama kendisine karşı gösterilen ilgisizlikten şikâyet ettiği görülür. Kendini devrinin diğer şairlerinden sütün gören ifadeleri de vardır.
Şiirlerinde yaşadığı çağın mahalli hayatından örnekler vermeyi seven mahallileşme akımına yakın duran Nedim ve Sâbit çizgisinde bir şair olmaktadır.
Şiirlerinde gözlemlediği hayatı aksettirmesi, gezip gördüğü yerleri tasvir etmesi açısından dikkat çekici bir divan şairi olmuştur. “Hiciv tarzına yakın bir şair olarak çağdaşları hakkında hicivler kaleme almış; şiirde akıcılığı ön planda tutup söz sanatlarına pek rağbet etmemiştir. “
Tegafül gösterip şermende-i ihsan eder yoksa
Adudan merd olan fırsat deminde intikam almaz
Gibi beyitlerinde olduğu gibi güçlü bir söyleyişi olan, doğal hayattan nefes alan şiirler yazmıştır. Sabit ve Nedim’in tesirinde şiirler yazan Beliğ, Nabi ve Naili’nin de tesiri altındadır. Özellikle bazı şiirleri Sabit’in şiirleri ile büyük benzerlikler taşır. Özellikle Hamamname, Kefşgername ve Berbernama müseddeslerinde Sabit’in etkisi büyük ölçüde görülür. [5]
Yenişehirli Mehmed Emin Belig, Şinasi, Namık Kemal ve Muallim Naci’nin beğendiği şairlerdendir. Gazellerinde Fatih, At Meydanı ve yaşadığı semtlerin güzelleriyle ilgili tasvirlerde bulunmuştur. [6]Bu yönü ile soyut benzetmeler ve hayallerle uğraşan diğer divan şairlerinin aksine canlı dünyadan aldığı esintileri şiirine taşıyan bir divan şairi olmuştur. Şiirlerinde yaşadığı hayattan derin izler bulunan Beliğ’in bazı şiirlerinde bayağılığa kadar kaçan ahlak dışı tasvirler ve anlamlar da vardır. Bu yönü ile Vasıf ile Enderunlu Fazıl’ın şiirleri ile benzerlikler taşımaktadır.
Onun en başarılı olduğu şiir biçimi gazelleridir. Müstakil manzumeleri yanında gazelleri ile kişiliğini belirleyen bir şair olmuştur. Belîğ’in şiirleri din dışı konularda rindane eda ile yaılmış şiirlerdir. Şiirlerinin hepsinde Beliğ mahlasını kullanan şairin şiirleri kendisinden kısa bir müddet önce yaşayan Bursalı İsmail Beliğ’in şiirleri ile karışmıştır.
Dîvanı:
Şairin en önemli eseri divanıdır. 132 sayfalık divan 2659 beyitten oluşur.[7] Eserde 1 na’t, 1 mersiye, 7 kaside, 14 tarih, 231 gazel, 1 tahmis, 1 şarkı, 58 kıta, 40 beyit ile 5 müstakil manzume yer alır. 9 veya 11 kıtalık müseddes terci bend şeklindeki bu müstakil manzumeler de vardır. Bu müstalil manzumeleri ise : , Keşfgernâme, Hammâmnâme-i Dilsüz, Berbernâme, Hayyâtnâme-i Dilsüz ve . “Sâkınâme” dir. [8]
Gazel:
Rûyun ki senin mihr-i dırahşân gibi parlar
Mercan lebin la'l-i Bedahşân gibi parlar
Ey mert ne zaman sîne-i billurunu açsan
Nezârede âyine-i taban gibi parlar
Âlûde-i hûn eyleyeli eşk demâdem
Çeşmimde müje pençe-i mercan gibi parlar
Arz eylesem ol şuha ne dem sûz-i derûnu
Serkeşlik edip âteş-i sûzân gibi parlar
Seyr eyle saf-ender-saf olup kaşı kemanın
Her bir müjesi nâvek-i peykân gibi parlar
Ol fitne gerek pertev-i hurşîd-i ruhundan
Ebrû-yı siyeh hançer-i bürrân gibi parlar
Rûyu olıcak mihr-î cihân-tâbe mukabil
Tîğ-ı nigeh-i gamzesi yalman gibi parlar
Söz yok hele rengîn-i-i mazmuna
Belîgâ Her beyti birer şem'-i fürûzân gibi parlar
GAZEL
Müje çeşmimde gûyâ âteşin mismârdır sensiz
Reh-i nezzâreye nevg-i nigâhım hardır sensiz
Hayâlin düşte görmek ârzû-yı dîde-icândif
Göz açmak hâbdan her subhdem duşvârdır sensiz
Reh-i kuyunda hemrâh olsa da geh pes gider geh pîş
Ki benden gâlibâ sayem dahi bizardır sensiz
Kıyametler kopar her göz yumup açı nca çeşmimde
İki cânibde müjgânım saf-ı peygârdır sensiz
Havasa âb ü tâbi nükhet-i rûyun verir yohsa
Şemîm-i bûy-ı gül dûş-ı dimağa bârdır sensiz
Belîg'e nûş-ı camı dest-i lûlfun hoş güvâr eyler
Güzergâh-ı gelûya mevc~i bade hardır sensiz
KAYNAKÇA
[1] İskender Pala, BELÎĞ, Mehmed Emîn, DİA, cilt: 05; sayfa: 417
[2] İskender Pala, BELÎĞ, Mehmed Emîn, DİA, cilt: 05; sayfa: 417
[3]ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/11291,beligmehmeteminpdf.pdf?0
[4] İskender Pala, BELÎĞ, Mehmed Emîn, DİA, cilt: 05; sayfa: 417
[5] V. M Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 522-523;
[6] V. M Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 522-523;
[7] Belîğ, Divan, İstanbul 1258, s. 85, 109, 125 vd.; Râmiz,
[8] Anonim: https://www.boyutpedia.com/1287/26866/belig-mehmed-emin-yenisehirli
