Yeni Turan ve Halide Edip Adıvar Hakkında

Yeni Turan, adlı roman Halide Edip Adıvar ’ın ilk kez 1911 yılında yazmaya başladığı ve ilk baskısı 1912 yılında devrin önemli gazetesi olan Tanin Gazetesinde tefrika edilen ertesi yıl da basımı yapılan 1913 bir romanıdır. [1]

Halide Edip Adıvar , 1910 – 1911 yılları arasında Ziya Gökalp  , Yusuf Akçura, Ahmet Ağaoğlu, Hamdullah Suphi ,  sonradan da Süleyman Nazif , Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip, Ömer Seyfettin  ’in dâhil olduğu Türkçü- Turancı yazar ve şairler arasına katılmıştı. Türk Ocağının kurulma ve açılma aşamalarına dâhil olmuş, Yeni Turan adlı romanını da bu siyasi düşünceler ile kaleme almıştı. [2]

Milliyetçi Türkü, Turancı düşüncelerin etrafında oluşan bir romanıdır. Halide Edip’in bu romanı Milli Edebiyat Hareketinin görüşlerini ortaya koyan ilk roman olduğu gibi Türk Edebiyatında yazılmış olan ilk siyasi roman olmak özelliği de taşır. [3]

Halide Edip Adıvar’ın bu romanı Milli Edebiyat hareketinin ilk eserlerinden hatta ilk romanı olmaktadır. Halide Edip Adıvar bu romanını 1911 yılında Türk Ocağının kuruluşu çatışmalarına katıldığı yıllarda yazmıştır. [4]  Üstelik tam bu yıllarda ilk eşi Matematikçi Salih Bey’den ayrı yaşamakta ve kocasından resmen de ayrılmak çabası olduğu günleri ve yıllarıdır. Nitekim Hem Yeni Turan hem de aynı yıllarda yayımladığı  Seviyye Talip adlı[5] romanında da kocasından ayrılan kadın konusunu ele almıştır.

 Halide Edip bu yıllarda bir yandan Türk Ocağının Açılması çalışmalarına dâhil oluyor, diğer yandan da Teali-i Nisvan Cemiyetinde( Kadınları Yükseltme Cemiyeti)  gönüllü olarak çalışıyordu. Nitekim Halide Edip’in bu romanındaki kadın kahraman Samiye’de ( Kaya) da romanda aynı işi yapmıştır.

Halide Edip bu romanını işte bu şartlar altında Ziya Gökalp’in fikir babalığını yaptığı Milliyetçi, Türkçü, Turancı şair ve yazarlar 1911 yılında Ömer Seyfettin Selanik’te ve Genç Kalemler dergisinde yayınladığı Yeni Lisan başlıklı yazı serisi ile dil ve edebiyatla ilgili görüşlerini ortaya koyduğu günlerde kaleme almıştı. Milli Edebiyat Hareketi Ziya Gökalp’ın yazdığı Türkçülüğün Esasları ve diğer kitapları ile de felsefi ve sosyolojik düşüncesini de kamuoyuna duyurmuş, Yeni Turan adlı roman da bu görüşleri ifade eden ilk siyasi Türk romanı olarak yayımlanmıştı. Halide Edip bu eserini, özellikle Ziya Gökalp’in düşüncelerinden etkilenerek yazmıştı. Halide Edip’in bu romanında da ana kahraman idealist bir Türk kadınıdır.

Roman, zaman olarak II. Meşrutiyet dönemini seçmiş;  idealist ve ütopik bir fikri zemine dayanan roman yeni bir Türkiye'nin hangi fikri ve inanç sistemleri üzerinde kurulması konusunu işlemişti.

Osmanlı’nın yıkılış sürecini gören ve fikri zeminde yeni bir devletin temellerinin atılacağın ı öngören bu roman demokratikleşme, yeni bir devlet kurma ve iki siyasi parti arasındaki iktidar mücadeleleri çekişmeleri konu olarak ele almıştır.

YENİ TURAN ŞAHIS KADROSU

Hamdi Paşa: Yeni Osmanlı Partisi’nin lideri, Kaya’yı elde etmeye çalışan biri  

Oğuz: Yeni Turan Partisi’nin lideri ve Kaya’nın sevdiği adam

Samiye (Kaya): Milletini seven ve her şeyi göz alan ama vatanı için sevmediği biriyle dahi evlenmeyi göze alan vatansever bir kadın

Asım: Lütfi Bey’in yeğeni ve romandaki olayların anlatıcısı

 

HALİDE EDİP İÇİN İLGİLİ LİNKLER

 

ROMANIN ÖZETİ

Ülkede Yeni Osmanlılar ve Yeni Turan adları ile iki parti kurulmuştur. Turan Partisi’nin lideri Oğuz Bey’dir. Hamdi Paşa ise karısı öldükten sonra parti çalışmalarına katılmış Yeni Osmanlılar Partisinin başkanı seçilmiştir.  Asım ise Siyasal Bilimleri Fakültesini bitiren ve Hamdi paşa’nın yeğeni olan bir gençtir. Asım, amcasının sağ kolu olarak Yeni Osmanlılar Partisi ile siyasete atılır.

İki parti arasında doğal olarak görüş farkları vardır. Fakat her iki parti de kendi açılarından devleti düşünmektedir. Yeni Turan Partisi devletin yönetimine Türklerin gelmesini istemektedir. Hamdi Paşa ve Yeni Osmanlı ise Osmanlıcı bir görüş taşımakta, Osmanlı Devletinin tebaası olan herkesin yönetimde temsil edilmesini doğru bulmaktadır.

Yeni Turan partisinin başkanı olan Oğuz, Türkçü ve Turancı; Hamdi Paşa ve Yeni Osmanlılar ise Osmanlıcılık düşüncesini savunan bir partidir. Asım da amcası gibi düşünmekte ve bu görüşleri savunmaktadır.

Yeni Turan Partisi, Cuma günleri kadınlar için Cuma okullarını açmış, Türkçü ve Turancı düşüncelerini kadınlara aktarmak için mahalle camilerinin yanlarındaki evlerde ve odalarda kadınlara dersler vermeye başlamıştır.  Samiye ise Yeni Turan Partisi başkanı Oğuz’a âşıktır. Samiye, Kaya adını kullanarak Yeni Turan Partisinin kadınlara verdiği derslerde görev alan bir öğretmendir.

Fakat Hamdi Paşa ise Samiye’yi sevmektedir.  Hamdi Paşa, devlete yakın olan kişiler ile arası iyi olduğu için yeğeni Asım ile Yeni Turan Partisi ve Oğuz’u bertaraf etmek için her yolu denemeye başlar. Dâhiliye Nazırlığının imkânlarını kullanarak Yeni Turan Partisinin başkanı Oğuz’u idam cezasıyla tutuklatır.

Hamdi Paşa, aşık olduğu Samiye’yi Oğuz’u idam ettireceği tehdidi ile kendisiyle evlenmeye zorlar. Samiye ise hem Türkçü Turancı hem de Oğuz’a aşık olduğu için Oğuz’u idamdan ve hapisten kurtarmak amacı ile Hamdi Paşa’nın tehditlerine boyun eğmek zorunda kalır.

Bunun üzerine Samiye, aynı zamanda teyzesinin oğlu olan Oğuz’un idamdan ve hapisten kurtulması için  Hamdi Paşayı ziyaret eder. Hamdi Paşa, kendisi ile evlenirse Oğuz’u kurtarmaya söz verir.  Kaya’da ( Samiye ) mecburen bu teklife razı olur.  

Oğuz tahliye edilince Paşa, Kaya ile nikâh kıydırır. Kaya, evinin kadını olur ama bir türlü de evine ısınamaz. Bir gün gazeteler Kaya’nın yardımseverliği ve yeni Osmanlılar için ne kadar önemli biri olduğu haberiyle sarsılır.  Kaya, bu streslere dayanamayarak hasta olmuştur.

Hapisten çıkan Oğuz, Kaya’nın Hamdi Paşa ile evlenmesine tahammül edemediği için ortalıktan kaybolur.  Ama bir müddet sonra kendisini toparlayıp tekrar partisi ile iştigal etmeye başlar. Tüm gücü ile partisini iktidara getirmek için yeniden çalışmaya başlamıştır. Yapılan seçimlerde Oğuz ve Yeni Turan Partisi iktidar olur. Bunun üzerine Hamdi Paşa, bir müddet siyasetten uzaklaşarak Kaya’nın iyileşmesi için Avrupa’ya tatile giderler. Ama tatilden döndükten sonra Hamdi Paşa, yeniden Oğuz ile savaşmaya başlar. Bu yüzden de Hamdi Paşa ile Kaya’nın arası yeniden bozulur.  
Asım bir gece bir telefonla uyanmış ve Oğuz’un bir deli tarafından Fatih Camii’nin kapısı önünde yaralandığını öğrenmiştir. Asım, bunun üzerine ölmek üzere olan Oğuz’un yanına gider. Oğuz da Asım’a, Kaya ile Paşa’nın neden ve nasıl evlendiklerini sorar. Asım ise bir şey bilmediğini söyler.

Hamdi Paşa ise olayı Kaya’dan gizlemeye çalışır ama Kaya Oğuz’un vurulduğunu öğrenerek kocası Hamdi Paşa’ya çok sinirlenir. Kaya, kocası Hamdi Paşa’ya  Oğuz’un katilinin o olduğunu, yaptığı propagandalarla Oğuz’un vurulmasına neden olduğunu söyler.  Kocasına sırf Oğuz’a olan aşkından ve ideallerine olan inançlarından dolayı katlandığını yüzüne karşı söyleyip Hamdi Paşa’yı terk eder.

 KAYNAKÇA

[1] Olcay Önertoy. "Halide Edib'in Yeni Turan'ı ve Ziya Gökalp" Erişim tarihi: 18 Nisan 2011. (PDF)

[2] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/halide-edip-adivar-hayati-eserleri-edebi-kisiligi/74594

[3] Tansu Bele. "Halide Edib Adıvar ve Yeni Turan". Erişim tarihi: 18 Nisan 2011.

[4] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/halide-edip-adivar-hayati-eserleri-edebi-kisiligi/74594

[5] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/seviyye-talip-hakkinda-bilgiler-ozeti-ve-halide-edib/117730