Sıbyan Mektepleri
Eski devrilerde ilkokul çağına gelmiş çocuklar mahalle mektebine ( sübyan mektebine ) giderlermiş. Okula ilk defa başlayacak olan başlayan çocuk Âmin Alayı ile okula gider, Bed’-i Besmele Cemiyeti Töreni denilen törenler ve dualar ile okula kadar götürülürmüş.
Eski devrilerde çocukları eğitmek, onları sindirmekle sağlanıyor, şiddete dayalı bir eğitim metodu işleniyordu. “ Eti benim kemiği senin “ deyimi ile yaşamaya devam eden bu uygulamaya ailelerde izin veriyor, okulda yaramazlık yapan çocuklar ile bu şekilde baş edilmesine göz yumulmuş olunuyordu.
Sıbyan mekteplerinin hocalarının yanlarında boy boy sopalar olur, bu sopalar ile gere çocukların kafasına sırtına vurulur gerekse yaramazlık yaptığı düşünülen çocuklar falakaya yatırılırdı. ( BKZ Falakaya Yatırmak Falaka Cezası ) Zengin aileler çocuklarının dayak yememesi için mektep hocalarına haftalık adı altında bir miktar para veya hediyeler yollar, [1] zengin çocukları bu sayede dayak yemez; fakir çocukları ise en haşin cezalara maruz kalırlardı. ( bkz Geldi Gitti Tahtası Âmed ü şod )
Dolayısı ile divan şairlerimiz de bu yollardan geçmişler, falakaya yatmışlar, sıbyan mektepeleri hocalarından bol bol değnek de yemişlerdir. Bu nedenle bu mevzunun divan şirimize de yansıması kaçınılmaz olmuştur.
Harf-i vâhid yetişir tıflı-i gâyura Nabî
Herkese çûb-ı debistan ile te’dip olmaz. Nabi
Falaka ile ders anlatmak neden. Çalışkan çocuğa bir söz bir harf bile yetişir. Mektepte falaka atarak edep dersi vermek doğru değildir.
Zevâlin istemez mi bî hüner ehl-i kemâlatın
Vefât-ı hâceyi eyler temenni daima etfâl
Cahiller âlimlerin yaramaz çocuklar da hocalarının ölmesini ister. Çünkü cahiller irşaddan ( zor ilimleri öğrenmek zorunda olduklarını anlamaktan ) , çocuklar da dayak yedikleri hocalardan kurtulmuş olacaklardır.
[1] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/amin-alayi-bed-i-besmele-cemiyeti-toreni-ve-detaylari/148601
