Yahya Peygamber Vaftizci Yahya John the Baptist
“ İki gömleği olan diğerini olmayana versin. Yiyeceği olan olmayanla paylaşsın “
Hz Yahya’nın Ailesi Adı ve Anlamı
Hz Yahya; kendini Yahudilikte mâbed hizmetine adayan Hz. Zekeriya’nın oğlu[1], Hz. İsa’nın annesi Hz. Meryem ‘in amcasının oğludur. ( bkz Buhur u Meryem Nedir Hz Meryem'in Elleri ve Kokusu ) Kuran’a göre Hz Yahya’nın annesi (Elizabet -İbrânîce’de Elişeba) İslâmî kaynaklarda el-İşbâ’dır ve Hz. Meryem’in teyzesidir. [2] Kutsal kitaplara göre Musa Peygamber ‘in emirleri ve Tevrat’a göre amel eden son peygamber olmaktadır. ( bkz Meryem ve İsa İncil Kuran ve Divan Şiirinde Hz Meryem)
İslâm kaynaklarına göre yahyâ kelimesi “yaşamak” anlamındaki hayât kökünden türemiştir.[3] Yahyâ isminin Batı dillerindeki karşılığı Jean’ın (John) İbrânîce ise Yôhânân’dır.
Hz Yahya Hıristiyanlar tarafından aziz kabul edilir. Bahâîlik, Sâbiîlik ve İslam'da ise bir peygamber olarak kabul edilir. [4] Hıristiyanlar tarafından Hz. İsâ’nın habercisi veya öncüsü olarak görülmekte, Hz İsâ’yı vaftiz ettiği için vaftizci Yahya (Yohanān HaMatbil) olarak bilinmekte, Hıristiyanlar her yıl 24 Haziran gününü "Vaftizci Aziz Yuhanna Günü" olarak kutlamaktadır.
Hz Yahya’nın Doğumu
Kutsal kitaplara göre Hz Yahya’nın dünyaya geliş nedeni şu şekilde olmuştur. Zekeriya Peygamber hayli ihtiyarlamış ama henüz bir çocuğu olmamıştır. Kendisi öldükten sonra yerine akrabaları geçeceği için endişe de duymaktadır. Soyunun devam edebilmesi ve kendisine bir evlat bahşetmesi için Allah’tan iyi bir evlat diler. " "Rabbim, bana ihtiyarlık gelmiş, karım da kısır olduğu halde benim nasıl oğlum olur?" Melek: "Allah böyledir, dilediğini yapar.", “Rabbim! Bana katından temiz bir nesil bağışla. Şüphesiz sen duaları işitensin." [5] Allah onun duasını kabul ederek ona Yahyâ’yı ihsan etmiştir. Kutsal kitaplar Hz. Yahya’nın Hz. İsâ’dan altı ay evvel Kudüs’te dünyaya geldiğini yazmaktadır. ( bkz Hz. İsa Mucizeleri Divan Şiirinde İsa Peygamber )
Kuran’da Hz. Yahya hakkında bir takım bilgiler verilmektedir. Kuran-ı kerim’e göre Hz Yahya, annesine babasına saygılı, güzel yüzlü, yumuşak huylu biridir. Henüz çocuk iken ona bir takım hikmetler bahşedilmiş, kalbi saf ve temiz bir çocuk olarak büyümüştür. Ancak Hz Yahya biraz büyüdükten sonra Yahudi mabedinin hizmetinde olan ailesinin yanından ayrılarak Ürdün nehrinin çevrelediği bir çölde yaşmaya başlar. [6] İncil’e göre “Yahya’nın deve tüyünden giysisi, belinde deri kuşağı vardı. Yediği, çekirge ve yaban balıydı.”[7] Bu kıyafetleri ile peygamber olduğunu belli etmiş oluyordu.
Hz Yahya, Matta ve Markos’a göre Hz İsâ’yı Vaftiz eden kişidir. Matta ve Markos’a göre Hz Yahya, Hz İsa’yı Ürdün nehrinde vaftiz etmiş.[8] Bu yüzden Hz Yahya, Vaftizci Yahya ( John the Baptist, Jean-Baptist) olarak da bilinmektedir.
Hz Yahya’nın Peygamberliği
Hz Yahya, ilk peygamberliği Ölüdeniz Kumran bölgesinde milâttan sonra 27 yılında ortaya çıkmış, Yahudilerin münzevi cemaati olan Essenîler gibi kıyamet gününün çok yaklaştığını belirterek Allah’ın iradesine göre bir düzen kurmak yolunda tebliğler vermeye başlamıştı. Hz. İsa’dan önce Ürdün’ün kırsalında peygamberliğe nail olan Hz Yahya oradan Şam’a gönderilerek İsrail oğullarını ıslah etmek ile vazifelendirilmiştir. [9] Onlara, namaz kılmak, oruç tutmak, sadaka vermek şirk koşmamak, Allah’ı zikretmekten ibaret beş şarta uymalarını emretmiştir. Yahudilikteki “seçilmişlik/seçkin millet” kavramına karşı çıkmış, kurtuluşun kimseye tahsis edilemeyeceğini Tanrı’nın iradesine uygun yaşayanların kurtuluşa ereceğini ilan etmiştir.
Kaynaklara göre Hz. Yahya, peygamberlik yaparken İsrailoğullarının Galile ve Perea bölgesinin Kralı Herot (Hirodes- Herod Agrippa) ile zina meselesi yüzünden ters düşmüştür. Kral Herot (Hirodes- Herod Agrippa) bazı kaynaklara göre Nabat Kralı IV. Aretas’ın hanımı; bazı kaynaklara göre de kardeşi Filipus'un karısı[10], bazı kaynaklara göre de kardeşinin kızı Herodias (Hirodiya ) ile evlenmek istemiştir.[11] Ancak Hz Yahya, Kral Herot’un ilâhî kanunlara aykırı olduğundan nikâhın imkânsız olduğunu söyleyerek karşı çıkar.
Bunun üzerine Hz Yahya zindana atılmış, babası Hz. Zekeriya da krala karşı çıkarak, Yahya’yı kurtarmaya kalkışmıştı.
Hz Yahya’nın İdamı
Ancak Herodias da kral ile evlenmek istemiş ve Hz Yahya’yı öldürmesi için kralı teşvik etmiştir. Herodias (Hirodiya ) kralın yanına girdi “ Vaftizci Yahya’nın başını bir tepsi üzerinde hemen bana vermeni istiyorum Cellat zindana giderek Yahya’nın başını kesti. Kesik başı bir tepsi üzerinde getirip genç kıza verdi, kız da annesine götürdü” [12]
Kral, karısının da talebine uyarak Hz Yahya’nın da başının kesilmesini emreder. Böylece otuz küsur yaşındayken kafası kesilerek öldürülür. Rivayetlere göre “ kanı seneler boyu kaynamış, binlerce baş kesilmeden sukünet bulmamıştır.” [13]
Hz. Yahya’nın Babası Zekeriiya’nın Testere İle Kesilmesi
İslami kaynaklarda görülen söylencelere göre Kralın askerlerinden kaçan Hz. Zekeriya Beyt-i Makdes’te bir ağaçlarla dolu bir bahçeye kaçar ve bir ağacın kütüğüne saklanır. ( Not: Beytü'l-Mukaddes: Kudüs'te etrafıyla birlikte kutsal kabul edilen bir mabetdir. Bu mabed Müslümanların ilk kıblesi de olmaktadır. ) Fakat Kralın muhafızları onu kütüğün içinde bulmuşlar ve ağaç ile birlikte Hz Zekeriya’yı da testere ile kesmişlerdir. [14]
Hz. Yahya’nın Organları
Hz. Yahyâ’nın bedenine ait parçaların çeşitli yerlerde olduğuna dair söylenceler bulunmaktadır. Kesilen başının, Şam’daki Umeyye Câmiî’nde gömülü olduğu bir elinin ise Beyrut da olduğu söylenmektedir. Topkapı Sarayının içerisinde altın bir kolçak içinde muhafaza edilen bir elin de Hz Yahya’ya ait olduğu iddia edilmektedir. [15] Hz. Yahya’nın kol ve kafatası kemiklerinin Topkapı Sarayı Müzesi Mukaddes Emanetler Dairesi’nde bulunduğu ileri sürülmektedir.
Söylentilere göre şehadet günü mevlid-i İsâ gününe ( 29 Agustos ) denk gelmektedir.
Divan Şiirinde Hz Yahya
Divan şairleri Hz Yahya’dan ahlak güzelliği, fazilet timsali oluşu, inançları uğruna baş verişi- idam edilişi- inanç şehidi olması yönleriyle bahsederler. Ayrıca her mevlid-i İsâ gününde başından kan sızdığına inanılması konusuna değinmişler, Yahya’nın şehit edilmesine de telmih ve tevriyeler yapılmıştır.
Ol dahi bil anı Seyyid-i Yahyâ’ya telkîn eyledi
Anun içün fahr-i âlem zikr olan irfanıdur
Seyyid-i Yahyâ’ya gerekenleri öğreterek izin verdi.Bu zât, Fahr-i âlemin zikirlerini İrfân bilip öğretendir.
Firâk-ı hüsnüne tâkat getirmeyip Yahyâ
Yolunda baş verip oldu güzide ebrâr La Edri
Bir şehid-i dem huruşânım ki gûş- cânıma
Rûh-ı Yahyâ’dan gelir âvâz-ı istihsân henüz Muallim Naci
O kadar yâra kanım kaynadı ki derd-i derûn
Hûn-ı pâk-ı ser-i Yahyâ gibi her an taşıyor Faik Memduh Paşa
Erre-i zikr ile dünyadan edip kat’-ı nazar
Zekeriyya gibi canlar verelim canana Seyyid Vehbi
Cemâline Zekeiyya o gûne aşık idi
Ki ah etmedi şâketti cismini minşâr Ziyai
[1] https://tr.wikipedia.org/wiki/Yahya#cite_note-19
[2] Kur'an-ı Kerim: En'âm:85, Âl-i İmrân:39, Meryem:7:12– 15
[3] MAHMUT AYDIN, https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya
[4] https://tr.wikipedia.org/wiki/Yahya#cite_note-19
[5] ^ "Kuran, 3:38" , https://web.archive.org/web/20160828215457/https://quran.com/3/39
[6] MAHMUT AYDIN, https://islamansiklopedisi.org.tr/yahya
[7] Markos, 6:14-29
[8] Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar , meb, 1996, s. 495
[9] Taberi, Ebu Cafer (1991). Milletler ve Hükümdarlar Tarihi. III. MEB Yayınları. s. 848-850
[10] https://www.ortodokslartoplulugu.com/azizlerimizin-hayat-hikayeleri/yahya-peygamberin-oldurulmesi/
[11] Matta 14:1-12
[12] https://www.ortodokslartoplulugu.com/azizlerimizin-hayat-hikayeleri/yahya-peygamberin-oldurulmesi/
[13] Elmalılı Ahmet Hamdi , Türkçe Tefsir IV, 3163
[14] Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar , MEB, 1996, s. 495
[15] Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar , MEB, 1996, s. 495
