Yağma Nedir Anlamı ve Kökeni

Yağma sözcüğü Türkçe kökenlidir. Yağma, günümüz Türkçesinde dahi talan etmek yağmalamak anlamında bir sözcüktür. Çin kaynaklarına göre de yağma, saldıran, yağma eden anlamlarına gelir.

 

Yağma İli Yağma Boyu ve Yurdu Neresidir

Yağma Boyu, Yağma ili, Yağma şehri tabirleri ile kast edilen esasında bir şehir değil Karluk, Çiğil ve Yağma Türklerinin yaşadığı Doğu Türkistan’ı ifade etmektedir.  Yağma Türkleri Üç Oğuzlar denilen Karluk, Çiğil ve Yağma Türklerini oluşturan üç boydan birisi olmaktadır. Yağma Türkleri günümüzdeki Uygurların ve Özbeklerin atalarıdır. [1]

Karluk, Çiğil ve Yağma Türklerinin boylarından oluşan Üç Oğuzlar, 7. Asırdan itibaren ve Karahanlılar zamanında Güney Türkistan’ı içine alan Tarım Havzası, kuzeybatı Çin'i ve batı Moğolistan’ı içine alan bir bölge olan Cungarya havzasında, Yedisu) bölgesinde, Kaşgar ve Kaşgar’ın kuzeybatısında oldukça etkin olmuşlardır.  Kaşgarlı Mahmut Yağma Türklerinden “ Kırgız, Kıpçak, Oğuz, Toxsı, Yağma, Çiğil, Oğrak, Çaruk boylarının öz Türkçe olarak yalnız bir dilleri vardır. Yemeklerle Başgırtların dilleri bunlara yakındır. .... Dillerin en yeğnisi Oğuzların, en doğrusu da Toxsi ile Yağmaların dilidir” [2]şeklinde bahsetmiştir.

Divan Şiirinde Yağma Yurdu Çiğil Ve Yağma Güzelleri ve Misk Ahuları

Divan edebiyatında Yağma İli veya Yağma Yurdu daha ziyade Çiğil Türkleri veya güzelleri ile birlikte anılır. Çiğil Türkleri,  Doğu Türkistan’da yaşayan bir kısmı Mani dinini bir kısmı da Hıristiyanlığı benimsemiş olan bir Türk kavmidir.[3]

Yağma Türkleri veya Yağma İli Divan edebiyatında Çiğil Ve Yağma Güzelleri, Hıta Yurdu,  Hoten Ahuları , Hata Çiğil ve Yağma Güzelleri, Nâfe ,Nâfe-i Tatar, Misk Amber,  Çiğil Türkleri Misk Ahusu ve Türkî Perizâtlar bahisleri ile birlikte sık sık karşımıza çıkar. Bunların dışında Yağma kelimesi, Türk, Tatar , Halluh , Hoten, Nevşâd Şehirleri,  Ferhar Güzeller Mabedi, Perizad ,Türkî Perizâtlar Ülkesi Çiğil Yağma Hıtay Güzelleri, Çin , büt-ü Çin ve Huban-ı Çiğil  ile ilgili mazmunlar, sözcükler ve bahisler içinde geçer.  Divan şairleri Türkistan güzellerini Çin güzelleri ile karıştırmışlar  Yağma ilini yakınlığından dolayı Çin ülkesi ile birlikte düşünmüşlerdir.

Divan edebiyatının zihninde  Halluh , Hoten, Nevşâd Şehirleri  Çiğil ve Yağma güzellerinin yurdu olmaktadır.   Ferhar Güzeller Mabedi ise şehre gelen misafirlere ikram edilen putperest Çiğil ve Yağma güzellerinin bulunduğu mabetler olmaktadır. Hıta Yurdu ise Yağma Türkleri ve Güzellerinin  yaşadığı misk ahularını avlayan avcı güzellerin bulunduğu misk kokularının geldiği bir il olarak bilinmektedir. Nâfe ,Nâfe-i Tatar, Misk Amber,  denilince akla gelen  Çiğil  ve Yağma Türkleri ile  Misk Ahusu ve Türkî Perizâtlar olmaktadır.

Beyitlerde Yağma Türkleri veya İmaları

Gör ol Türk-i Hıtâyî nûş kılmış câm-ı sahbâyı
Salar dil milketine türktâz-ı katl ü yağmâyı      Avni Fatih Sultan Mehmet 

Fatih Sultan Mehmet Avni bu beytinde  “gör o Hıta Türkünü ki şarap kadehini tüketmiş ve gönül ülkesini talan ve yağma etmiş diyor. Fatih Sultan Mehmet Avni, bu beytinde Yağma ve Türk kelimelerini de Tevriyeli ve İstihdamlı ( iki anlamlı sözün iki anlamındı da kast edecek şekilde kullanmak) kullanmıştır. ( bkz ( bkz İstihdam Nedir İstihdam Söz Sanatı)

 

Zehî cemâl ki görse bütan-ı Yağma’yı

Olurdu bend-i sihir kâkül-ü perişânı    Nâzim

 

Bana bin nâz ile ol Türk-i perî-çehre didi

Çün ki bu bezm-i safâ-bahşa sen oldun mahrem NECCÂR Sâlih

 

Ahmedî saçlaruñuñ vasfın ider anuñ-ıçun

Nefesinüñ ki urur müşg-i Hotendür kohusı   Ahmedi

 

Ey  çeşm- i ahu hicr ile tenhalara saldın beni

Çün nafe  bağrım hun edip  sahralara saldın beni        İsmail Dede

 

Bu zîbâ hüsn ile mümkün mü olmamak meftun

Arûs-ı nazmına hûbân-ı Halluh u Nevşâd       Neşati

 

Gitti  sevdâ-yı hat- ı müşgin ile  şûride dil

Çin ü Tâtar u Hıtâ’dan  Hallud’u Nevşâd’a dek     Aynî

 

Bu zîbâ hüsn ile mümkün mü olmamak meftun

Arûs-ı nazmına hûbân-ı  Halluh u Nevşâd                  Neşati


[1] https://tr.wikipedia.org/wiki/Ya%C4%9Fma

[2] Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 30

[3] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/cigil-turkleri-misk-ahu-ve-turki-perizatlar/140374