VEHBİ CEM AŞKUN (1909-1979)Şâir, yazar, folklor araştırmacısıdır.
(d. Sivas 28 Haziran 1909 / ö. Eskişehir, 8 Ocak 1979) Şair, Yazar, Folklor Araştırmacısı
Sivas’ta doğdu. Yazılarında Ahmet Yılmaz, Çağatay, O. Tekin takma adlarını da kullandı.
1909 Babasının adı Ömer Lütfi, annesinin adı Huriye’dir.[1] İlkokulu Sivas’ta bitirdi. Sivas Sultanisinin İlk kısmını bitirdikten sonra (1924) İzmir Öğretmen Okuluna devam ederek bu okuldan da 1930 yılında mezun oldu. Merzifon’a ilkokul öğretmeni olarak atandı. [2]
Basın ve yayın hayatına İzmir’de öğrenci iken başladı.[3] İlk yazıları 1929 yılında İzmir’deki Yeni Asır ve Hizmet gazeteleri ile Fikirler dergisinde çıkmıştı. [4] ‘Şahlanan Yıldırım’ adlı şiiri İzmir’in Anadolu gazetesinde yayımlandı. Bu şiiri yayımlanan ilk şiiri oluyordu. (1929).[5]1929-30 yılları arasında İzmir’de iken Hizmet, Ahenk, Yeni Asır, Halkın Sesi, Anadolu Gazeteleri ile Fikirler adlı dergilerde birçok şiiri ve yazıları yayımlandı.
Gazi Eğitim Enstitüsüne devam ederek bu okulun Türkçe bölümüne kayıt yaptırdı. Memuriyet hayatına Merzifon’da ilkokul Öğretmeni olarak başlamıştı. Merzifon’da iken "Merzifonlu Şairler" adlı çalışmasını yayımladı 1937 ve "Taşan" adlı bir dergide yazıları çıktı. [6] Merzifon’da öğretmen iken Gazi Eğitim Enstitüsü'nün Türkçe Bölümü'nü bitirdi. 1938’de Türkçe öğretmeni olarak Sivas’a tayin edildi. Sivas’ta iken Kızılırmak ve "Dörteylül" adlı mahalli gazetelerde Sivas folkloru üzerinde yazıları yayımlanmaya başladı. Bu tip yazıları "Sivas Postası" ve "Ülke " gibi dergilerde yayımlandı. Sivas’ta şair Feyzi Kutlu ve Avukat Ahmet Göze ile "Kızılırmak" ve "Ülke" gazetelerini çıkardı ve bu dergileri de yönetti.
1933’te açılan Sivas Halkevi’nin önceleri "Ortayayla" adını verdiği dergi daha sonra "4 Eylül" adını almış 1942 de 51. Sayısı ile yayın hayatına son vermişti. Bu dergide, Sivas ve çevresinin tarihi, tanınmış kişileri, halk şairleri, folkloru konularında yazılar yer alıyordu. Bu yazıların pek çoğunu Vehbi Cem Aşkun hazırladı. [7]
Sivas Halkevi tarafından yayınlanan kitapların bazıları da Vehbi Cem Aşkun'a aittir. Vehbi Cem Aşkun, bu yazılarını toparlayarak "Sivas Folkloru" adı ile yayımladı.
O yıllarda Sivas’ta öğretmen olan Ahmet Kutsi Tecer ‘in başlatmış olduğu Halk Şairlerini Koruma Derneği faaliyetleri içerisinde gerçekleşen Halk Şairleri Bayramı etkinliğinin devamını sağlamaya çalıştı. Aşık Veysel , Talibi Çoşkun , Ali İzzet Özkan , gibi halk şairlerinin adlarının duyurulmasında ve önlerinin açılmasında etkili oldu. Sivas Folkloru adlı çalışmasında Sivas’la ilgi pek çok folklorik malzeme derledi. Sivas Folkloru denildiğinde ilk akla gelen isimlerden biri oldu. Bu yıllarında Çığır, Dikmen, Sanat Gazetesi ve Ulus Gazetelerinde yazıları yayımlandı. Sivas’ta yazı işleri ve yönetimini üstlendiği Yayla dergisini çıkardı (1944\1-1946\45)[8]
Sivas’tan sonra Erzincan’a öğretmen olarak tayin edilmişti. Erzincan’dan sonra da ölene kadar yaşayacağı şehir olan Eskişehir’e gitti. Eskişehir Anadolu Lisesi edebiyat öğretmeni olmuştu. Bu şehre yerleşerek ölene kadar da burada yaşadı. Yaklaşık otuz dokuz yıl Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yaptıktan sonra 1969’da emekli oldu.
Emekli olduktan sonra da çalışmalarını sürdürdü. Ocak 1979 ‘da vefat etti. Mezarı Eskişehir’dedir.
İlk yazı ve şiirleri İzmir’de iken ve 1929 yılından itibaren çıktı. Yeni Asır, Hizmet, Fikir, Ahenk, Halkın Sesi, Anadolu gibi gazete ve dergilerde yayımlandı. Merzifon’da iken Taşan dergisinde çeşitli yazıları çıkmıştı. Pîrî Baba (1947) ve Kurtulan Merzifon (1956) isimli çalışmalarını yine Merzifon’da yapmıştı.
Sivas’ta bulunduğu yıllarda halk edebiyatı, halk şiiri, halk şairleri ve Sivas folkloru konusunda pek çok çalışma yaptı Bu yazıları Kızılırmak, 4 Eylül, Sivas Postası ve Ülke gazetelerinde yayımlandı. Sivas Postası ve Ülke gazetelerinde yazarlık ve yöneticilik yaptı. Sivas Halkevi’nin çıkardığı 4 Eylül gazetesinde çıkan yazıların birçoğunu hazırladı. En kıymetli eseri olan Sivas Fokloru adlı çalışmalarını - ilk cildi 1941, ikinci cildi 1943- yayımladı.
Sivas’ta iken Sivas dışında çıkan Çığır, Dikmen, Sanat, Ulus gibi gazete ve mecmualara pek çok yazı yolladı. Eflatun Cem Güney ve Ahmet Kutsi Tecer’in yayınlama fırsatını bulamadığı ve yarım bıraktıkları Emrah ve Ruhsati’ye ait çalışmaları tamamlayıp yayımladı. Sivas Kongresi (1945); Sivas Şairleri (1948) adlı eserlerini de Sivas’ta iken yazdı. 1964 yılında Eskişehir’de iken Sivas Sultanı Kadı Burhaneddin isimli çalışmasını çıkardı.
Terzi Baba ve Erzincan Şairleri (1956) isimli araştırmasını Erzincan’da tamamladı.
Şiirlerinde daha ziyade hece ölçüsünü kullandı. Hece ölçüsü ile milli duyguları ve kahramanlık konularını işleyen şiirler yazdı. Çocuklara yönelik eğitici didaktik şiirleri ile dikkat çekti.
Hece ölçüsü ile yazdığı kahramanlık ve milli duyguları işleyen şiirlerini Yayladan Sesler -Vatani Şiirler- (1943), Göllerin Musikisi (1949), Geçmiş Günler (1960), Ölümsüz Atamıza Deyişler (1963) adlı kitaplarında topladı. [9]
Vehbi Cem Aşkun'un bazı şiirleri Sadettin kaynak tarafından nihavent makamında bestelendi. Bestelenen şiirleri “ Ne dert kalır ne hüzün, Bir sudur akar zaman, Seni ilk gördüğüm gün, Dedim, ah, benim olsan "
Vehbi Cem Aşkun'un “Çocuklara Şiirler “ adlı şiir kitabı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından İlköğretim okulları için Yüz Temel Eser arasına alındı. Ölümünden sonra tüm kitaplarını Sivas Cumhuriyet Üniversitesine bağışladı.
Folklor ve tarih konularında yazılar yazdı hikâye ve roman türlerinde de eserler verdi. Şair Feyzullah Moral’ın kızı Edibe Hanım ile olan evliliğinden İnal Cem ve Ömer adlarında iki oğlu oldu. Prof. Dr. İnal Cem AŞKUN onun oğludur.
Şiir kitapları:
Tatsız Kitap (Hasan İzzettin Dinamo, Mehmet Cevdet ile 1931), Bir Mekteplinin Hitabesi (1931), Ulusal Duyuşlar (1935), Çocuklara Şiirler (1943), Yayladan Sesler (1943), Göllerin Musikisi (1949), Fetih Destanı (1955), Geçmiş Günler (1960), Ölümsüz Atamız (1963). Hikâyeleri: Öksüz Yusuf (1958).
İncelemeleri:
Merzifon Şairleri (1937), Sivas Folkloru (2 cilt, 1941-1943), Büyük Halk Şairi: Emrah (1942), Büyük Halk ve Saz Şairi: Âşık Ruhsatî (1944), Sivas Kongresi (1945), Pîrî Baba (1947), Kurtulan Merzifon (1956), Sivas Şairleri (1948), Terzi Baba ve Erzincan Şairleri (1951), Ahmet Haşim ve Bizde Sembolizm (?), Sivas Sultanı Kadı Burhaneddin (1964), Ayet ve Hadislerin Işığında Ahlâk Sohbetleri (1964), Duygu Dünyası Mevlâna: Mesnevî'den Seçmeler (1970), Halk Edebiyatında Yerme ve Güldürüler (1973).
Hikâye kitabı:
Öksüz Yusuf (1958).
Romanı:
Kader (1962).
Oyun:
Oğuz Destanı (1935), Atatürk Köyünde Uçak Günü (1936).
OKURLARIMA
Hür doğdum, hür haykıran bir şairim ben ka’ri
İçli duygularımın sonu yok, hududu yok.
Kanatlanan bir ruhum uçabilseydim bari,
Bedbin saymayın sakın, dertliyim, gözyaşım çok
Dinle ka’ri hicranın ezgilerini dinle,
Ruhun yanık bir kalbin seslerinde yıkansın
Başbaşa bulacaksın derdimi dertlerinle,
İçli kalbin şu gönül ezgileriyle yansın.
BENİM OLSAN
Ne dert kalır ne hüzün
Bir sudur akar zaman
Seni ilk gördüğüm gün
Dedim ah benim olsan
Yıl değil aylar geçti
Kavuşmak şimdi bir an
Kış geçti, bahar geçti
Dedim ah benim olsan
Yeter üzme, çabuk gel,
Uzamasın bu hicran
Bugünlerden çok evvel
Dedim ah benim olsan
KAYNAKÇA
[1] Vehbi Cem Aşkun Elips Kitapları / 100 Temel Eser İlköğretim Dizisi
[2] Necatigil, Behçet (1995). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları.
[3] Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda İismler, Abk. Shf 75
[4] https://vehbicemaskun.kimdirkimdir.com/
[5] https://meshurlarimiz.blogspot.com.tr/2012/05/vehbi-cem-askun.html
[6] https://vehbicemaskun.kimdirkimdir.com/
[7] Ahmet ÖZDEMİR, Vehbi Cem Aşkun, https://www.gulceedebiyat.net/k
[8] PROF. DR. ABDULLAH ŞENGÜL, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/askun-vehbi-cem
[9] PROF. DR. ABDULLAH ŞENGÜL, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/askun-vehbi-cem
