Vasl ve Ulama
Vasl, “ ulaşan, varan, kavuşma birleşme, kavuşma, bir araya gelme, bir şeyi diğer bir şeye bağlamak, ulamak, eklemek” anlamlarına gelen Arapça bir sözcüktür. ( bkz Vasl Nedir Kökeni Anlamı İbare Bağlama ) Vasl, edebiyatta sözcükleri, ibareleri birbirine bağlama veya kafiye bilgisinde redifin ilk harfi anlamlarına gelecek şekilde terim anlamlarda da kullanılır. ( bkz Vasl Kafiye Bilgisinde Redifin İlk Harfi - )
Vasl, aruz vezninde sessiz harf ile biten kapalı bir heceyi kendinden sonra gelen son sessiz harfi kendinden sonra gelen ve sesli harf ile başlayan bir hece ile birleştirerek kapalı heceyi açık hece haline getirmek işidir.
Edebiyatta vezin gereği yapılan vasl işleminin sesli olarak okunmasına ulama da denir. Bağlayış anlamına gelen bu tip vasl, sessiz harfle biten kelimeyi sesli harfle başlayan kelimeye bağlayarak okumak veya kapalı heceyi vezin gereği bu şekilde açık hece haline getirmek demektir.
Milyonla çalan mesned-i izzette ser-efraz
Birkaç kuruşu mürtekibin cây-ı kürektir. Ziya Paşa
Ziya Paşa’nın beytinde bu ser-efraz ibaresinde, ser hecesinin açık olması gerekmiş bu nedenle “ ser “ hecesinin son sesi olan “ r “ harfini kendisinden sonra gelen “efraz” kelimesine bağlayarak se- ref raz şeklinde heceleyerek ser hecesi “ se “ ile bitiyormuş gibi açık hece yapılmıştır.
Kork ma sön mez / bu şa fak lar / da yü zen al /san cak
Sön me den yur/ du mun üs tün /de tü ten en /son o cak
Yüzen alsancak = yü- zen al sancak
Yurdumun üstünde = yur- du- mun
Yüzen al sancak ve yurdumun üs- hecelerinde yü( zen ) al ve yurdu(mun) hecelerinin vezin gereği açık hece olması gerekir Bu yüzden nal sancak ve yüzden( mu nüs tün de) şeklinde vasl yapılarak hece açılmıştır.
Mehtâb idi güller ve senin en güzel aşkın
Velhâsıl o güller duruyor yerli yerinde Yahya Kemal
Beyitte “ en güzel aşkın” ibaresi vezin gereği “en gü-zel aşkın “ şeklinde okunması “zel” hecesinin vezin gereği açık hece olması gerektiği için vasl yapılması icap eder.
Eski devirlerde sessizle biten heceden sonra “ a, e, ı, i, o ö, u ü “ başlayan kelimelerde vasl yapılmasını uygun görürüler ancak ayın ve he sesi ile başlayan kelimelerde vasl yapılmasını uygun görmezlerdi.
