1.Altay - Yakut
Yaradılış Destanı Hakkında
 
Yaratılış Efsanesinde Şaman dini inanışlarından, mühim çizgiler vardır.
Şaman dini, hatta Türkler ve Mogollar olmak üzere, umumiyetle eski Sibirya kavimleri arasında ortak bir dindir.
Totem dininden sonra Türk vicdanında yerleşip genişleyen ilk mühim inanış budur
. Bu din: a) Gökteki nur âlemi;      b) Yeryüzü
 c) Yer altındaki Karanlıklar. Âlemi olmak üzere
üç alem esasına dayanır. Gök Âlemi:
On yedi kat halinde, engin bir nur âlemidir.
Burada iyilikler, güzellikler ve iyi ruhlar bulunur.
Bu âlemin hâkimi, bütün varlıkları yaratıcısı
olan Tengri Kayra Han = Ülgen'dir. Ülgen,
hemen hemen Tek Tanrı inanışlarını andırır, büyük
bir kudret bilinde tasavvur edilir.
Yeryüzünde İnsanlar, başka canlılar ve yer- sup
melekleri vardır. Bunlar, Tanrı'nın yeryüzüne yolladığı iyilik melekleridir.
Yeryüzünde, ayrıca yeraltı âleminden gönderilmiş
kötü ruhlar ve cinler de vardır
Yer Altı Alemi, yedi yahut on dört tabaka halinde
bir karanlıklar âlemidir. Bu âlemin hâkimi
Erlig isimli bir şeytan veya canavardır.
Bu dine göre, dünyada ölen iyi ruhlar, umumiyetle,
bir kuş kılığına girerek, iyilik derecelerine
göre gökteki nur âlemine yani Uçmak'a (Cennet'e)
yükselirler. Bir ışık ve hararet âlemi olan Uçmak,
Sibirya iklimi İçin tabii bir Cennet’tir.
Kötü ruhlar ise yer altında yaşayan, akrep, çıyan
v. b. gibi hayvanların biçimine girerek, kötülüklerinin derecesine göre, Erlig'in karanlıklar alemine giderler
İlk insanların dokuz dallı bir ağaç altında,
dokuz insan soyunun ataları olarak yaratıldığını belirten, gerek sayı gerek hayal bakımından
çok manalı kompozisyon da, muhteşem bir ağaç ve insan tablosudur.
Yaratılış masalının türlü rivayetlerinde, bunlardan başka,
Türkler tarafından kabul edilmiş çeşitli dinlerin
eski ve yeni, türlü inanışların izleri vardır.
 
 
 ( Şamanizm hakkında tafsilat için Bkz.
Abdülkadir inan, Tarihte ve Bu Gün Şamanizm, Ank.
1 954. Araştırma için: Sadeddin Buluç, Şaman
madd. T. I. An. Bilhassa bu maddenin bibliyografyası)
 
 
Nihat Sâmi Banarlı Resimli Türk Edebiyatı Tarihi
Ord.Prof Fuat Köprülü  Türk Edebiyatı tarihi
 
 
 
 
 
TÜRKLRİN YARDILIŞ DESTANI-1
 
Ne gökyüzü, ne yıldızlar, ne de yeryüzü vardı,
Tanrı Kayra Han ile uçsuz bucaksız su vardı.
 
Ondan başka bir gören, sudan başka görünen,
Yoktu bir başka varlık, cism haline bürünen.
 
Kayra’nın yalnızlıktan canı sıkılıyordu,
Sade sudan âleme hep nazar kılıyordu.
 
Su birden dalgalandı ve Akana belirdi
Kayra’ya “Yarat” dedi ve tekrar suya girdi.
 
Kayra da Akana’nın yarat sözüne uydu,
Bir varlık yaratarak “Kişi” adını koydu.
 
Kayra Han’la o Kişi iki siyah kaz gibi.
Uçmaya koyuldular beraber şahbaz gibi.
 
Sonra Kişi nedense değişiklik aradı,
Kayra’dan daha yüksek uçmak idi muradı.
 
Bunu sezen Kayra Han uçma gücünü aldı
Kişi suya düşerek bir anda naçar kaldı.
 
Boğulmak üzereyken Kayra’dan af diledi,
Kayra “Yüksel” emriyle Kişi’yi af eyledi.
 
İbrahim Sağır