Tuhfet - ül-Ebrar ve Osmanlıca Tercümesi ( Baharistan - Ravzat Ül-Ahyar )
Bu eserin özgün hali İranlı büyük şair Molla Cami (d. 1414 - ö. 1492), (Nureddin Abdurrahman b. Ahmed) tarafından yazılmıştır. Molla Cami bu eseri Sa'di Şirazi Hayatı Bostan Gülistan adlı eserini örnek olarak almış ve bu eserini meydana getirmiştir. ( bkz Seyfi Sarayi Gülistan Tercümesi ( Memluk Sahası)
Eserin diğer adı da Baharistan veya (Ravzat ül-ahyar ve tuhfet ül-ebrar) dır. Molla Cami’nin bu eseri Sadi Şirazi’nin eserinde de olduğu gibi ravza (bahçe- cennet bahçesi ) adı verilen bölümlerden oluşmuştur. Baharistan sekiz bahçe olarak düzenlenmiş içeriği ise “hikmet” esası üzerine oturtulmuştur. Eserin yazılış gayesi, Allah’ı tanıma ve bilme, din ve tasavvuf yolunda nasihatler vermektir. Eserde kibrin kötülüğü, cömertliğin erdemleri, dervişlik ve aşk, tasavvuf ehlinin üzerinde konuşup düşündüğü temel konular, Peygamber ahlakının temel unsurları vb: bir takım kıssalar, efsaneler, hikayeler, beyitler ve hakikatlerle anlatılır.
Eserde Şeyh Cüneyt ile bazı ünlü mutasavvıf, filozof ve şairlerin yaşamlarını, menkıbeleri de yer almıştır. Eser Sadi’nin Gülistan’ı gibi manzum ve nesir karışık bir eserdir. Eser Manzum bölümleri de bulunan süslü bir düzyazıyla yazılmıştır. Dini tasavvufi, ahlaki ve didaktik bir eserdir. Cami bu eserinde konu ve diğer yönlerden de Sadi Şirazi ’nin Gülistan adlı eserinin yolundan gitmiştir.( BKZ Sa'di Şirazi Hayatı Bostan Gülistan ve Şiirimize Tesirleri )
Molla Cami bu eserini Çağatay Hükümdarı Hüseyin Baykara döneminde yazmış ve bu eserini Hüseyin Baykara’ya takdim etmiştir. Mola Cami, Ali Şîr Nevaî ile çağdaş ve arkadaştır. ( BKZ Ali Şîr Nevaî Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri ) Hatta Feridun Bey’in Münşeatında da söz edildiği gibi Molla Cami ile Şehzade Cem’in mektuplaşmış oldukları da bilinmektedir. ( bkz Münşeâtüs-Selâtin Nişancı Feridun Bey )
Baharistan, Molla Camî’nin Salaman ve Absal, Nefahatü’l- Üns’le birlikte büyük küçük 99 eseri arasında ülkemizde en çok tanınan eseri olmuştur. “Kitabın şöhreti daha Molla Camî’nin yaşadığı yıllarda İran ve Hindistan sınırlarını aşmış, İstanbul’a kadar ulaşmıştır. “[1]
Baharistan, Sa'di Şirazi Hayatı Bostan Gülistan adlı eserine kıyasla Sadî’nin realizmi karşısında mistisizmi temsil eden bir eserdir. Eser İran’da yazılmasına rağmen Buharalı Bahaüddin Nakşibend’in müritlerine meyl etmiş olan Molla Cami’nin ehl-i sünnet mezhebine meyil göstermiş olan yaklaşımları ile yazılmıştır. Molla Cami’nin Muhyiddin-i Arabî ve Mevlana Celaleddin’e de gönülden bağlı olduğu ve bu eserinde bu yüzden ehl-i sünnet ve sünni görüşlere yakın görüşler içinde olduğu dikkati çeker.
Osmanlıca Çevirisi
Molla Cami’nin bu eseri 15 yy da Osmanlı Türkçesine de çevrilmiştir. Müellifi bilinmeyen bu çeviri eserin tertip tarihi de belli olmamasına rağmen eserin 15 yy da yazıya geçirildiği sanılmaktadır. Eserin içeriği hakkında bilgiler veren Vasfi Mahir Kocatürk , bu eserin “ Hususi kitaplığında” olduğu notunu düşmüş [2] eserin “ elindeki nüshasının sonunun eksik olduğunu, eserin kağıdı ve istinsah imlası bakımından Anadolu lehçesi ile yazılan en eski eserlerden biri olduğunu, çok güzel bir dille yazıldığını, eski Türk nesrinin en güzel eserlerinden biri olduğunu “[3] belirtmiştir.
Yapılan çevirin konusu Molla Cami’nin yazmış olduğu özgün eser ile aşağı yukarı aynı konuları içermektedir. Dünyanın faniliği ve kötülüğü ahrete hazırlanmak gerektiği, din, ahlak, ibadet tasavvuf ve ilahi aşk çeviri eserin konusunu teşkil eder. Eserde, peygamber kıssalarına ve hikâyelerine de yer verilmiş, Veli ile Geyik hikâyesi gibi masal, efsane karışımı öğüt verici örnekler de yer almıştır. [4]
Tuhfet Ül-Ebrar , “Baharistan “ adı ile günümüz Türkçesine de çevrilmiş ve yeni harflerle de basılmıştır.
KAYNAKÇA
- [1] https://www.timas.com.tr/kitaplar/sahaf/edebiyat/sark-klasikleri-(1)/baharistan.aspx
- [2] Vasfi Mahir Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi , MEB , 1970, shf, 193
- [3] Vasfi Mahir Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi , MEB , 1970, shf, 193
- [4] Vasfi Mahir Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi , MEB , 1970, shf, 193
