Tom Amca'nın Kulubesi Harriet Beecher Stowe

ABD’li yazar Harriet Beecher Stowe  tarafından yazılan  kölelik ve ırkçılık karşıtı bir romandır.  Eser roman. 1852′de yayımlanmış büyük bir yankı yapmış, içli anlatımı, duygusal ve insancıl yaklaşımı ile günümüze kadar yankısıını sürdürmüştür.

Esas mesleği öğretmenlik olan Stowe,  yarattığı siyah köle Tom Amca karakteri ile unutulmaz bir başarı yakalmış, Tüm dünyada sevilen ve okunan bir yazar olmuştur. Bu duygusal roman, bir yandan kölelik ve ırkıçılığa karşı dururken   sevginin “ insanları köleleştirmek gibi onur kırıcı bir düzeni yenebileceği “ [1] düşüncesini işlemiştir. Stowe,bu  romanını 1850′de yasalaştırılan “Kaçak Köle Yasası’na”  tepki olarak, kocası Calvin Ellis Stowe’un eğitimini sürdürdüğü Brunswick’de yazmıştır. [2]

Yazar bu eserini yazarken  bir köle olan ve kölelik yıllarını kaleme alan Josiah Henson’un hayatından ve yazdığı anılarından büyük ölçüde etkilenir. 1789′da Maryland’de doğan Josiah Henson,  41 yıl boyunca köle olarak çalıştiktan sonra, 1830′da ailesiyle Kanada’ya yerleşmiş ve anılarını kaleme almıştı,
Isaac Riley’e ait 15 km2lik tütün ekili alanda çalışarak yaşayan, bu siyahi kölenin hayatı yazarın eserine esin kaynağı olmuştur. [3]

Stowe’un kitabı çok satanlar arasına girince, Henson da yazdıklarını “ The Memoirs of Uncle Tom (Tom Amca’nın Anıları) adıyla tekrar yayımlamış ve onun eseri de   ABD ile Avrupa’da yoğun bir ilgi görmüştür. [4]

Tom Amca’nın Kulübesi ilk olarak, kölelik karşıtı olan The National Era’da, 5 Haziran 1851 tarihli sayıdan başlamak üzere 40 haftalık bir dizi olarak tefrika edilir.[5] Daha sonra ise kitap haline getirilir. 20 Mart 1852′de çıkan kitap kısa sürede tükenmiş daha sonrada defalarca yeni baskıları yapılmıştır. [6]

Tom Amca’nın Kulübesi  Dünya literatüründe ve Amerika’da 19. yüzyılın en çok satan romanı olarak ilan edilir [7] ve İncil’den sonra en çok satan kitabı olmuştur. [8] Yayımlandığı ilk yılda ABD’de 300.000, Büyük Britanya’da ise bir milyon adet satılmış, [9]Basımından üç yıl sonra, 1855′te, dönemin en popüler romanı olarak anılmıştır. Bir milyondan fazla satan ilk amerikan romanı olarak tarihe geçen bu eser  köleliğin kaldırılması davasının simgesi haline gelmişti.

Eserin yarattığı bu etki pek çok uyarlamar yapılmasına , tiyatro oyunları haline getirlmesine, neden olduğu gibi bir çok benzerinin de yazılmasına imkan hazırlmıştır.  Pek çok kez filme alınan eser hakkında şarkılar da bestelenmiştir.

• Uncle Tom’s Cabin, 1918 ABD yapımı sessiz film
• Uncle Tom’s Cabin, Harry A. Pollard’ın yönettiği sessiz film
• Uncle Tom’s Cabin, Géza von Radványi’nin yönettiği film
• “Uncle Tom’s Cabin”, Warrant’ın 1991 traihli Cherry Pie albümünden bir şarkı

Dünya edebiyatı kalsiklerinden biri olan  eser,  beyazların siyahlara karşı eğemen olduğu  on dokuzuncu yüzyıl Amerika’sının utanç verici kölelik kurumu acımasızca, ayrıntılarıyla gözler önüne seren bir eserdir.

• Adı:  Tom Amca’nın Kulubesi.
• Yayınlanma tarihi: 20 Mart 1852
• Yazar: Harriet Beecher Stowe
• Tür:  Çocuk Romanı
• Özgün dili: İngilizce

ESERİN KONUSU VE ANAFİKRİ.

Tom Amca ve onun kulubesi ile özdeşleşen özgürlük ve insanlık savaşı eserin konusunu teşkil etmektedir. Köleliği beyazların sorunu olarak ele Alan yazar, Tom Amca’nın şahsında zencilerin çektiği ıstırap ve sıkıntılarıdile getirmiş onun hazin ama insancıl yanını vurgulayarak , insanlığın gücünün önemine vurgular yapmıştır.

Eser köleliğin korkunçluğu, insan doğasına aykırılığını, ahlaki ve dini açıdan da yanlış olduğunu dile getirir. Bütün kölelerin özgürlükleri ve gelecekleri yoktur mesajını veren eser;  insanların bir mal gibi alınıp satılmıp, hayatlarının tahakküm alınmasına şiddetle karşı çıkar. İnsanlar arasında dil, din, ırk ve renk ayrımına karşı çıkan eser : “ Tüm insanların eşit haklara sahip olmalıdır.  İnsanların özgürlüğünü korumak, özgür değilse, özgürlüğünü kurtarması gereken her şeyi yapmak insanın ve ahlakın hedefidir”. Düşüncelerini anafikirler olarak sunar.

ÖZETİ

Tom, beyaz bir çiftlik sahibinin yanında çalışan ve yaşlı bir zenci köledir.  Kendisine ait birçok kölesi olan Shelby isimli patronu , maddi güçlüklere  girmiş ve bazı kölelerini satışa çıkarmak zorunda kalmıştır.. Satmak istediği kölelerin içinde  kendisine uzun yıllar hizmet etmiş olan, dürüst, uzun boylu, yakışıklı bir zenci olan Tom da vardır.

Yüzünde ağır ve ciddi ifade, ve zencilere ait tüm karakteristik özelliklere de sahip olan, Tom amca bir kulübede yaşamaktadır. Shelby  Tom’u satacağı kişi ile pazarlık yapmak üzere buluşurlar.  Ama Tom’ a istenen para köle alıcısna  çok gelmiştir.   Köle tüccarı, Patron Shelby’den, verdiği paraya karşılık bir iki köle daha talep eder. Aralarında konuşurken yanlarına Köle Eliza’nın melez oğlu Harry adında küçük bir melez çocuk girer.   Ona şarkı söyletir eğlenirler. Harry’i aramak için annesi de içeri girmiştir. Bunun üzerine köle almak için oraya gelen adam  Harry ile annesini de satın almak ister.

Shelby ise o köle kadını satamayacağını, çünkü karısının bu köleyi çok sevdiğini söyler.  Köle tüccarı,  bu defa da kadının çocuğu olan Harry’i satın almak istemiştir.   Sahlby ise çocuğu verebileceğini söyleyince Harry’in annesi Eliza bu konuşmaları duymuş ve çocuğu da alıp kaçmak istemiştir.  Hatta ertesi sabah Eliza çocuğu Harry’i alarak kaçar. Eliza, Tom’a da kaçmayı teklif eder. Fakat Tom efendisinin güvenini sarsmamak için kaçmayı reddeder.  Eliza’nın kaçtığını haber alan Haley, onun peşine düşmüştür. Elisa’ya acıyan bir adam onu senatörün evine gönderir. Yufka yürekli  bir insan olan senatör onu güvenli bir yere götürür. Eliza sığındığı bu evde kocası George’un Kölelikten kurtulduğunu öğrenir.  Hatta bu evdeki dostları kocasını bularak  Eliza’nın yanına getirirler. Kocası Eliza ve oğlunu alarak onlara kılık değiştirtip hep birlikte kaçarlar.

Tom amca ise karısı ve çocuğundan ayrılarak kendisinin yeni bir patrona satılması için köle tüccarıyla kulübesinden ayrılır.  Ailesinden ve çiftlikten ayrıldığına çok üzülen Tom Amca, yeni efendisinin emirlerine karşı gelmez ve Mississippi Nehri üzerinden giden bir gemiye binerek, bilinmezliğe doğru yola çıkar. Nehri geçerken teknede zengin bir ailesi olan küçük Eva ile tanışır. Eva sohbet ettiği  Tom amcayı çok sever.

Babasına Tom amcayı, köle tüccarından satın almaya ikna ettireceğini söyler ve Tom amca buna minnettar kalır. Eva’nın babası  iyi kalpli, merhametli  zengin bir insandır. Kızının isteği üzerine  Tom’u köle tüccarı Harley’den satın alıp evlerine getirir.  Eva’nın babası Tom amcayı arabacı olarak çalıştırmaya başlar. Tom ailesinden ayrı kalma problemi dışında çok mutludur. Hatta  yeni patronundan azad edilme sözünü bile almıştır.

Zengin bir eve satılmış olan Tom  temiz giysiler giymeye başlamıştır.  Görevi evin kızı Eva ile ilgilenmektir.  Fakat  Eva ölümcül bir hastalığa yakalanmış ve tedavileri shiç sonuç vermemektedir.  İyi kalpli Eva, kölelerin durumlarınaçok üzülmektedir.  Hatta kendisi öldükten sonra babasının köleleri serbest bırakmasını babasından rica etmiştir. Zaten bu ricasından ve son arzusundan  birkaç gün sonra  Eva  ölür. Tom efendisini hiç yalnız bırakmamaktadır. Efendisi Tom’u azat etmek istemekte  fakat Tom efendisini bu haliyle yalnız bırakmayı doğru bulmamaktadır.  Ama garip bir tesadüf sonucu  efendisi bir kavgayı ayırmaya çalışırken bıçaklanmış ve ölmüştür.  Tom Amca’nın da özgürlüğüne kavuşma hayalleri suya düşmüştür.

Eva’nın babası ölünce  Eva’nın annesi Tom’u acımasız bir adama satar. Yeni patron çok acımasız ve kötü bir insandır. Karısı da aksine çok iyi kalpli ve merhametlidir. Karısı kölelere yapılan işkencelere üzülmekten kendini alamaz. Tom amca yapılan her türlü kötülüğe karşın dürüst ve itaatkar olmaya devam eder.  Yıllar sonra kötü patron ölür ve karısı Tom amcanın ölümünden sonra da bütün köleleri azat etmiştir.