Tezkire Nedir Kökeni Anlamları Türleri

0

Osmanlıca yazılışı tezkire : تذكره

Tezkire kelimesi Akadçadaki “ ad- isim ) anlamına gelen “zikru “ sözcüğü ile Aramice’de “adlandırma, adını anma” anlamındaki zakāru sözcüğünden Arapçaya girmiştir. [1]

Bu nedenle tezkire Arapçada “hatırlama, tekrar etme, anma, akla ve dile düşürme, yâd etme anlamlarında sözcükler üretilen “ zkr “ sülasi- üçlü – kökünden gelmektedir. Çoğulu tezâkir olan tezkire sözcüğü zikir, zâkir, mezkûr, müzekkere, gibi sözcüklerle aynı köke dayanmaktadır.

Sözlüklerdeki anlamlarıyla “tezkire, hatırlamaya, hatırlatmaya, vesile olan kâğıt, mektup, vesika, ”[2], “zikredilen, zikri geçen” manalarıyla izah edilir.

Bu nedenle tezkire kelimesinin anma, yâd etme, hatırlama, hatırlatma anlamlarına dayalı eserlere, vesikalara, mektuplara da tezkire denmiştir.

Tezkire sözcüğü zamanla birçok yan ve terime anlam da kazanmış şairlerin, velilerin, sadrazamların, şeyhülislamların vb hayatları ve isimleri hakkında bilgiler veren kitaplara tezkire denmiştir.

Edebiyatımızda en çok şuara tezkirelerine rastlanılır. Şuara tezkireleri genellikle ad sırasına göre hazırlanmış şairlerin hayatları hakkında kısa bilgiler ile şiirlerinden örnekler verilmiştir. ( bkz Şuara Tezkireleri ve Tüm Şair Tezkirelerimiz- Tüm Yönleri ile Şair Şuara Tezkireleri )

Tezkire Türleri

Tezkire-i şuarâ / tezkiretü’ş-şuarâ: Şairler tezkiresi

Tezkiretü'l – Hattatin : Hattatlar Tezkiresi

Tezkiretü'l – Evliya: Evliyalar Tezkiresi

Tezkire-i Aliye: Sadrazamın resmî dairelere ve nezaretlere gönderdiği tezkire

Tezkire-i Samiye: Vezirler veya şeyhülislâmlar tarafından yazılan tezkireler

Türk Edebiyatında Tezkireler

1. Ali Şir Nevai: Mecalisü'n Nefais İlk Tezkire

2. Sehî Bey ve Heşt Behişt Tezkiresi XVI.yüzyıl

3. Meşairü'ş Şuara Tezkiret'üş Şuara Âşık Çelebi XVI.yüzyıl

4. Ahdi Tezkiresi , XVI.yüzyıl

5. Beyani Tezkiresi XVI.yüzyıl