Takısız Tamlama
Fransızca :
İNGİLİZCE:
Almanca :
Osmanlıca:
Arapça :
Kelime türü: İsim –- Dilbilimde bir terim
FARKLI EŞANLAMLI TERİMLERİ:
TANIMLAR
Tamlananın da tamlayanın da ek almadığı isim tamlamalarıdır. Her iki ad da tamlama eki almaz.
Takısız tamlamaların varlığı veya takısız tamlama kabul edilen tamlamaların aslında sıfat tamlaması olup olmadığı dilcilerin tartışma konusu olmuş, bazı dilciler takısız tamlama olarak öne sürülen tamlamaların aslında sıfat tamlaması olauğunu savunmuşlardır.
Takısız tamlamaların var olduğunu savunan dilciler göre : “ tamlayanı da tamlamanı da isim olan ve takı almayan tamlamalar takısız tamlamadır. “
Bu dilcilere göre takısız tamlamalar iki türlü kurulur
1 ) Tamlayıcı, asıl adın neden yapıldığı gösterir: Asıl adın neden yapıldığını göstererek iki ad arasında ilgi kurulur. Bu kurulumda Örneğin lastik top örneğinde “ lastik” topun sıfatı değildir. Lastiğin top ile ilgisi ve topun neden yapıldığı alakası söz konusudur. Bu tip örnekleri sıfat tamlaması olarak gösterenlere verilen cevap, gümüş, altın, demir, lastik gibi kelimeler sıfat olamayacak kadar gerçek isimlerdir.
pamuk yorgan, gümüş yüzük, altın küpe, demir kapı, bakır tencere, lastik top, tahta sandık, pirinç heykel, taş köprü, karkas bina, çelik köprü, yün kazak, tahta kaşık, cam kavanoz, cam bardak, erkek gömlek, kadın bluz
Bu görüşte olanlara göre kalıplaşmış halde bulunan pek çok birleşik kelime kalıplaşmış takısız tamlamadır. “aslanağzı, keçiboynuzu, kuşburnu, turnagagası, acemborusu, çobançantası,
ayrık otu, çörek otu, ökse otu, yüksük otu, balıkgözü (halka), deveboynu (boru), domuzayağı
(çubuk) domuztırnağı (kanca), kargaburnu (alet), baklaçiçeği, balköpüğü, camgöbeği, Kadıköy, Hasankale, Topkapı, Arnavutköy, Halkbank, Otel Kazancı, vb.” gibi yer;
“şiş kebap, tavuk ızgara, çoban salata, vb.” gibi yiyecek adları da bu şekildedir.
2) Tamlayıcı asıl adın neye benzediğini gösterir: Yavru vatan , altın gol, devlet baba, devlet ana, baş köşe, hayal şehir, toprak ana,
