Taç Beyit Nedir
Bilindiği gibi divan ve âşık şiirinde şairlerin şiirlerinde ada veya mahlaslarını kullanma geleneği vardır. Şairler, şiirlerinin son bölümlerinde ad veya mahlaslarını kullanarak şiirlerin kendilerine ait olduğunu belirtmiş olurlar. Ad veya mahlas kullanma geleneği divan ve aşık şiirinde ait tüm nazım şekillerinde de söz konusu olmaktadır. Ancak “ Tac beyit “ tabiri kasidelerde şairin adının veya mahlasının zikredildiği beyite mahsus bir terim olmaktadır. Örneğin bir gazelde şairin adının veya mahlasının bulunduğu son beyte “ mahlas beyti “ adı verilir.
Din veya devlet adamlarını övgü, mevsimleri veya özel günleri, ayları tasvir veya devlet büyükleri ike önemli kişileri yergi veya övgü amaçlı yazılan kasidelerin son bölümü olan dua bölümünden önce şair, kendi adını veya mahlasını zikreder. Kasidelerde şairin adının geçtiği beyte” taç beyit” veya "tahallüs" denmektedir. Kasidelerde dua bölümü üç veya daha fazla beyitten oluşabildiği için taç beyti kasidenin son dört veya beş beyti içinde yer alabilir.
Bazı kaynaklara göre “tac beyit” kasidelerin bölümlerinden biri olarak da anılır. Kasidelerin bölümleri şunlardır:
Nesip ( Kasidenin yazıldığı, ay, mevsim veya özel günün tasviri )
Girizgah ( nesipten ile madhiye bölümüne geçiş için uygun söz düşürme bölümü )
Methiye ( Kasiden övgü veya yergi yapıldığı esas bölümü )
Tegazzül ( Kaside ile vezin ve ahenk açısından uygun kasideye gazel ilave edilen bölüm )
Fahriye ( şairin kendini övdüğü bölüm )
Taç beyit ( Şairin adının veya mahlasının bulunduğu bölüm )
Dua ( Şairin kasideyei dua ile bitrdiği sonuç bölümü )
TAÇ BEYİT ÖRNEKLERİ
Sâbitâ şimdi mübârek ramazân günleridür
Aç da‘vâcı gibi eyleme feryâd ü figân Bosnalı Sabit
Başla şimden sonra ey Nef’î du’â-yı devlete
Bir du’â et kim ola hüsn-i kabûlün mazharı Nefi
Dürr-i nazmım çarha mengûş olsa bilmez rûz[ı]gâr
Şi'r-i Nef'î midir ol yâ kevkeb-i Şi'râ' mıdır Nefi
Ederdim Tâ’ibâ her fırkanın erbâbını ta’rîf
Velî havfım budur şâyed ki dil-gîr ede yârânı Osmanzade Taib
Zah-ıla çıkarup nite kim hak-hwâr ider
Bu fakr-ıla göz üstine îdâne Ahmedî Ahmedi
Nazm-ı eşhâsa kıyâs eyleme Bâkî şi’rin
Ola mı her giyeh-i huşke ber-â-ber sünbül Baki
