Ses Türemesi
Fransızca : anaptyxe, adventice
İNGİLİZCE: adventitious sound, anaptyxis,
Almanca : anaptyxis, sprosssilbe, vokalentuffalkung
Osmanlıca:
Arapça :
Kelime türü: İsim –- Dilbilimde bir terim
FARKLI EŞANLAMLI TERİMLERİ :
TANIMLAR
Sözcüklerin çekimlenirken veya türetilirken, sözcüğün kökünde veya asli yapısında olmayan sesli veya bir sessizin ortaya çıkması, sözcüğe ilave olmasıdır.
Ses türemesi, ünlü türemesi veya ünsüz türemesi şeklinde gerçekleşir:
Urmak = vurmak
Öyük= höyük
Station, istasyon,
Radio = radyo
Azm= azim,
kahr,= kahır
koş- yor = koş-u yor
- Ünlü Türemesi
Sözcüğün asli yapısında olmayan bir seslinin çeşitli nedenlerle sözcüğe eklnmesi, sözcükte ortaya çıkmasıdır.
Station, istasyon,
“-cık, -cik” eki alan bazı sözcüklerde ek ile sözcüğün arasın da “a, e, ı, i” ünlülerinin türediği görülür.
Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünlü türeme si”nden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir.
az – cık -> az(ı)cık
bir – cik -> bir(i)cik
genç – cik -> genc(e)cik
dar – cık -> dar(a)cık
Fill kökleri ile haber kipleri arasında türeyen sesli harf ünlü türemesidir.
Gel- yor = gel-i yor
Koş-yor = koş-u yor
- Ünsüz Türemesi
Sözcüğün asli yapısında olmayan bir ünsüzün çeşitli nedenlerle ortaya çıkmasıdır.
Bazı sözcüklerde, “olmak” veya “etmek” yardımcı eylemiyle bileşik eylem oluşturulduğunda ya da bu sözcüklere ünlü bir ek getirildiğinde ünsüz türemesi görülür.
af + etmek af(f)etmek
his + etmek his(s)etmek
zan + etmek zan(n)etmek
red + etmek red(d)etmek
hal + olmak hal(l)olmak
his – im his(s)im
zan – nım zan(n) etmek
hat – ınız hat(t)ınız
hak – ımız hak(k)ım
sır – ını sır(r)ını
İki sessizin yan yana geldiği her sözcükte ünsüz türemesi olmayabilir.
Issız, süssüz, sessiz…
Güllaç, ninni, bellek…
Küller, yıllık, güllü, fiiller…
Sözcüklere kaynaştırma harflerinin gelmesi ünsüz türemesidir.
Ali’yi, Ayşe’yi, ayna- n-ı, kedi-s-i, kapı- n-ı , o- lar, o-n-lar, altı- ar, altı-ş-ar
