Şemsi Belli Hayatı ve Şairliği

0

Şemsi Belli

(1925, Malatya – 11 Ekim 1995, İstanbul), şair, yazar, gazeteci ve siyasetçi.

Asıl adı Orhan Şemsi Belli’dir. 1925 yılında Malatya ilinin Arguvan ilçesine bağlı eski adı Kızıluşağı köyü, yeni ismi Yenisu köyünde dünyaya geldi. İlk ve ortaokulu Malatya’da bitirdi. 1947 – 1948 yılında Haydarpaşa Lisesinden mezun olduktan sonra Ankara Hukuk Fakültesinde başladığı yükseköğrenimini 1956'da tamamladı.

Avukatlık, gazetecilik (Vakit, Cumhuriyet, Ulus, Son Havadis, Milliyet, Hürriyet, Dünya gazeteleri), edebiyat öğretmenliği (Vefa Lisesi, İstanbul Kız Lisesi, Çapa Öğretmen Okulu ve Gazetecilik Yüksek Okulu’nda öğretim görevlisi) gibi değişik görevlerde bulundu.

Kervan, Ülke, Son Haber, Demokrat Ankara, Hürses, Medeniyet, Arapgir Postası, Malatya Postası, Yeni Haber, Ankara Ekspres, Memleket, Ulus, Zafer, Milliyet, Cumhuriyet, Dünya, Ankara, Son Posta ve Türkiye Ajansı gibi süreli yayınlarda ve ajanslarda muhabir, yazı işleri müdürü, başyazar, genel yayın müdürü gibi çeşitli görevlerde çalıştı.

1948 yılında Malatya’da Kervan ve Çadır dergilerini, 1970’te Ankara’da Memleket gazetesini çıkarmıştı. Radyo ve televizyon programları yaptı (1953’ten 1960’a kadar Ankara Radyosunda Adım Adım Anadolu, Kırk Gözlü Heybe, İçimizden Biri; 1959 / 1960 yıllarında Kıbrıs Radyo ve Televizyonunda Adım Adım Türkiye, 1988 / 1989 yıllarında TRT’de Şiir Bahçesi), dergiler (Kervan, Çadır, Anayasso, Şiir Defteri)ve gazeteler (Memleket, Son Posta) çıkardı.[1] 1975’te İstanbul’da Son Posta gazetesini yayımladı. Her iki gazete de yayın yaşamını 10 yıl sürdürdü.

Siyasetle de uğraşan Şemsi Belli 1969 yılında Adana milletvekili adayı olduğu Birlik Partisi’nin genel sekreterlik görevinde bulundu. [2] Milletvekili adayı olarak girdiği 1969 seçimlerinde Milletvekili seçilemedi. Arapgir Kültür Derneği İlk kurucu üyelerinden biri oldu ve ve bu dernekle birlikte birçok kültür faaliyetlerinde bulundu. [3]

Ömrünün büyük bir bölümünü Suadiye'de bulunan villasında geçirdi. 1958 yılında Gülsen Hanım’la evlenen şairin Orhan (1960), Bengü (1961) ve Yağmur (1966) adlı üç oğlu oldu. Serbest avukatlık da yapan şair 11 Ekim 1995 günü İstanbul’da hayata veda etti.

Edebi Kişiliği

Şiir ve yazılarında Deliçay, Meftun Deliçay takma adlarını da kullandı. Şemsi Beli’nin ilk şiiri 1939 yılında Maceralar Dünyası dergisinde, yayınlanmış daha sonra koşma tarzındaki diğer ilk şiirleri ise 1943 yılında Orhan Seyfi Orhon’un çıkardığı Çınaraltı dergisinde yayımlanmıştır.

İlk şiirlerinde Hece Ölçüsü ve Halk Şiirin tarzını kullanan şair, daha sonra serbest şiire yönelmiş, Garip şiiri akımının etkisi altında serbest şiirde karar kılmış, düzyazı (mensur şiir) denemeleri de yapmıştır.

Bireysel konulu aşk, özlem, gençlik, konulu şiirler yazmakla birlikte, nükteli, iğneli, hicivli şiirlere de yönelen şair, siyasi konulara eğilen şiirleri ile ses getirmiş, kendisi de aktif olarak siyasetle uğraşmıştır. Siyasete atılan şairin 1968’den sonraki şiirleri köycülük ve toplumcu gerçekçilik akımları içinde değerlendirilebilecek şiirler yazmaya başlamıştır. Bu tarz şiirlerinde yöresel mahalli ağız özelliklerini kullanmaktan da kaçınmamış hatta bu tip bir kaç şiiri ile Anayaso, Zeyno, oldukça ilgi görmüştür. Onun en tanınmış şiirleri de “ yerel ağız özellikleri gösteren kırsal “ temalı şiirleri olmuştur. “Bu dönemin en ünlü şiiri Anayasso’dur. 1968 yılında yayımlanan bu şiir ile ülkenin doğusunda mahrumiyet içinde yaşayan insanları gündeme getirerek büyük ilgi uyandırmış, Şiirleri İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Arapça ve Azeri Türkçesine çevrilmiştir”[4]

Yusuf Ziya Ortaç’ın çıkardığı Akbaba ve Pardon, Papağan gibi mizah dergilerinde de değişik takma adlarla mizah yazıları da yazdı. Bestesini Muzaffer İlkar’ın yaptığı Bir Yangının Külü adlı unutulmaz şarkının söz yazarıdır. Tiyatro, gezi yazısı, anı, araştırma-inceleme alanlarında da ürünler vermiştir.

Şiire, halk şiiri türü ve saz şairliği geleneğine bağlı koşmalarla başlamış bu tarzda yazılmış ilk şiirini Çınaraltı dergisinde yayımlanmıştır. 1950 li yıllarda Serbest Şiir I.Yeni Garip Şiiri tesirinde kalmaya başlamış, serbest nazımla şiirler yazmıştır. Şiirlerinde yergi, nükte, sosyal eleştiri ve toplumsal gerçekçi yaklaşımlar bulunur. Bazı şiirlerinde aşk, özlem ve gençlik temaları da göze çarpar. Bu tarz şiirlerinden birçoğu bestelenmiştir, Aşiyan Yolları, Bir Yangının Külü gibi... Buna rağmen daha çok sosyal gerçekçi bir şair olarak kabul görmüş, yerel ağızlarla yazmış olduğu Zeyno, Anayaso gibi şiirleri ile daha çok dikkat çekmiştir. Şiirin yanı sıra öykü, inceleme, anı, oyun gibi farklı edebi türlerde de eser veren şair, bestelenmiş olan Bir Yangının Külü, Emmoğlu gibi şiirleri ile ve Anayaso adlı şiiri ile ses getirmiş, bu şiiri sayesinde Zap Suyuna köprü yapılmıştır.[5]

Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Atadan’la yaptığı söyleşi ve Fikrîye Hanım üzerine araştırması büyük ilgi görmüştü.

Melih Yılmaz, “Şemsi Belli /Hayatı, Sanatı, Eserleri” adıyla bir kitap hazırlamış bu kitap Malatya kitaplığı tarafından yayınlanmıştır.

BESTELENMİŞ ŞİİRLERİ

Bir Yangının Külü, BU SEVGİYE GÖNLÜM DAR SANMIŞTIM, Aşiyan Yolları, BAĞI HÜSNÜN O GÜZEL DALLARI SOLDU, YOK ARTIK TAHAMMÜLÜ BU ATEŞE GÖNLÜMÜN, GÖZÜMDE ÖZLEYİŞ, EMMOĞLU[6]

ESERLERİ

· Köy Akşamları (Şiir - 1945)

· Bahar Şarkısı (Şiir - 1949)

· Başşehir Sokağı (Şiir - 1957)

· Güzçiçeği 1 (Mensur şiir - 1958)

· Bahar Güneşi (Mensur şiir - 1959)

· Şeytan Diyor ki (Şiir - 1959)

· Ağabeyim Mustafa Kemal ( Araştırma, inceleme - 1959)

· Yavru Vatan’dan Notlar (Gezi yazısı - 1960)

· Cumhuriyetin Eşiğinde Kıbrıs (Gezi yazısı - 1960)

· Cankuşum (Mensur şiir - 1960)

· Uykusuz Trenler (Şiir - 1960)

· Boncuk Kutusu (Taşlama şiirler - 1960)

· Karpuz Dilimi (Şiir - 1961)

· İpek Kaplı Defter (Mensur şiir - 1961)

· Gelin Telleri (Şiir - 1962)

· Öpme Beni Bu Akşam (Şiir - 1962)

· Büyük Paydos (Anı - 1962)

· Satırbaşı (Şiir - 1964)

· Güzçiçeği ll (Mensur şiir - 1965)

· Anayasso / Doğu Anadolu Şiirleri ( Şiir - 1970)

· Anayasso / 5 Bölümlük Oyun (Tiyatro - 1970)

· Bir Yangının Külü (Mensur şiir - 1974)

· Otopsi (Şiir - 1974)

· Renkli Balonlar (Şiir - 1974)

· Tükenmez Kalem (Gülmece öykü - 1974)

· Ağa Kapısı (Şiir - 1975)

· Çocukluğundan Liderliğine Kadar Bülent Ecevit (Araştırma, inceleme 1975)

· Aşk Dersleri ( Gülmece öykü - Tarihsiz)

· Babıâli- Babıâdi / Türkiye’de Basın Rezaletleri (Araştırma, inceleme - 1988)

· Atatürk’ün Aşk Hayatı (Araştırma, inceleme - 1988)

· Zeydo Ağa (Tiyatro - Tarihsiz)

· Fikriye (Araştırma, inceleme - 1995)

· Cudi / Doğuanadoludan Kanlı Şiirleri (Şiir - 2003)*,

· Yiyin Pez…nkler Yiyin (Şiir - 2003)

Anayasso

Gul, gurban olduğum Hökümet Baba!
Baa bir alfabe veremez miydin?
Gara dağlar gar altında galanda
Ben gülmezem
Dil bilmezem
Şavata'dan Hakkari'ye yol bilmezem
Gurban olam, çaresi ne, hooy babooov?
Bebek yanir, bebek hasda, bebek ataş içinde
Ben fakiro,
Ben hakiro

Dohdor ilaç, çarşı bazar tam - takiro
Gurban olam bu ne işdir hooy babooov!
Çoçiğ ağliir, çoçiğ öliir, geçit vermiy Zap suyu
Parasizo,
Çaresizo

Ben halsizo, ben dilsizo, şeher uzah, yolsizo
Bu ne haldır, bu ne iştir hooy babooov!
Gara dağda, gar altında ufağ ufağ mezerler
Yeddi ceset hetim hetim Zap Suyunda yüzerler
Hökümata arz eylesem azarlar
Ben ketimo
Ben hetimo

Ben ne biçim vatandaşım hooy babooov?
Şavata'tan Angara'ya ses getmiir
Biz getmeğe guvvatımız hiç yetmiir
Malımız yoh
Yolumuz yoh
Angara'ya ses verecek dilimiz yoh
Ganadımız, golumuz yoh

Bu ne biçim memlekettir hooy babooov?
Yerin, yurdun adresesin bilmirem
Angara'da: Anayasso!
Ellerinden öpiy Hasso
Yap bize de iltimaso
Bu işin mümkini yoh mi hooy baboov?

Şemsi Belli Şiirleri