Sarhoşluk Hali Hayret ve Hayran Olmak

0

Osmanlıca yazılışı: Hayran : حيران

Divan şairleri hayret ve hayran sözcüklerini esrar, afyon ve alkol kullanımından sonraki halleri ifade edecek şekilde de kullanmışlardır.

Hayran; Arapça kökenlidir ve “ hyr “ kökünden gelir. Sözlük anlamları ile hayran “gözü kamaşan, şaşıran, yolunu kaybeden aklı başında olmayan” [1]anlamındadır.

Hayret sözcüğü de Arapçadır ve hayran sözcüğü ile birlikte “ hyr “ kökünden gelir. Sözlük anlamları ile “şaşırmak, yolunu kaybetmek” ne yapacağını, ne hüküm vereceğini bilememe, şaşırma, şaşırıp kalma, şaşkınlık” anlamları ile tarif edilir.

Hayret ve hayran sözcükleri tasavvufi manalarda da kullanılmış Allah’ın varlığı konusunda hayrete düşmek şirk ve küfür; O’nun keyfiyetiyle ilgili hayret ise mârifet olarak kabul edilmiştir.

Divan Şiirinde Hayran ve Hayret

Din dışı divan şiirinde hayran ve hayret esrar, gubâr, afyon, şarap ve rakı sonrasında görülen, neşe, sarhoşluk, şaşkınlık, kendini kaybetme hallerini ifade eder.

Divan şairleri hayret sözcüğü ile; esrar, afyon, gubar çektikten, berş macunu vb yuttuktan sonra ortaya çıkan neşeye, şaşkınlık, uyuşukluk ne yapacağını bilememe halini ifade etmişlerdir.

Hayran sözcüğü ise esrârı, afyonu vb içerek, çekerek her şeyden bîhaber, mestâne bir şekilde bir köşeye çekilmek anlamında kullanılmıştır.

Açılalım leb-i dilber gibi handân olalım
Cür’adanı getir Abdâl yine hayrân olalım

Hayreti’nin dahi arttırmak için hayretini
Cüradanı getir abdal yine hayran olalım Hayreti

Âşık ki sûz-ı aşk ile uryân olup gezer

Abdâldur ki âlemi hayrân olup gezer Bâki

Kendinden geçdi belâ güşteleri hande ile
Meğer esrâr-ı gamın anları hayrân etdi Emrî

Düşünme keyf-i esrâr-ı cihâna kalma hayretde

Bu ma‘nânun hayâlinden geçüp sen mest-i irfân ol Cevri İbrahim Çelebi

Sûfîyi gör kim geçip devr-i mey-i gül fâmdan

Çarhın esrârında ( hayrân ) oldu sersemlik budur Sabuhi Dede

Düşünce şu’le-i berk-ı tecellâ nahl-i Tûr üzre

Yıkıldı hayretinden mest olup Mûsâ’yı ben gördüm Leskofçalı Gālib