Osmanlıca yazılışı: mücerret: ﻣﺠﺮّﺩ
Mücerred Kökeni
Mücerred , (Arapça kökenli isim soylu bir sözcüktür. Arapçada tecrit edilmiş, yalın, yalınız, soyut anlamlarında sözcükler üretilen “ crd “ sülasi- Arapça üçlü kök- kökünden gelir.[1]
Bu nedenle tecrіd “soymak”, carīd جريد kabuğu soyulmuş hurma dalı, sırık, card جرد soyma, kabuğunu sıyırma, soyma” anlamlarına gelen “ carada جرد” ; “kabuğu soyulmuş hurma dalı, sırık ” anlamına gelen” cirid “ [2] Dünya malından el çekmiş anlamındaki tecerrüd sözcüklerle aynı kökten gelmektedir. Çoğulu: Mücerredâttır.
Mücerret Sözlük Anlamları
Mücerret çok anlamlı bir sözcüktür. Bu nedenle eski edebi metinlerde çok sık karşımıza çıkmaktadır. Sözlüklerde; tecrit edilmiş, soyut, yalın tek başına, madde, (nesne, cisim ) hâlinde olmayan, düşüncede var olan ama nesnel olarak bulunmayan, soyut; fikir, düşünce, kavram, tasavvur anlamlarına gelir.
Anlam genişlemesine maruz kaldığı için katıksız, karışıksız, saf, hâlis: çıplak: Yalnız, tek, sırf, sadece, tek başına, münferit, evlenmemiş bekâr anlamlarında da kullanılmıştır.
Seyf-i mücerred: Yalın kılıç.”
Sülâsî mücerret: Üç harfli mücerret – yalın- kök (fiil veya mastar).
Rubâî mücerret: Dört harfli mücerret – yalın - kök (fiil veya mastar)
İsâ-yı mücerred: Hiçbir malı mülkü olmayan, sadece bir iğne ile ahrete intikal eden Hz İsa’nın sıfatı.
Dilbilimde mücerret: eski edebiyatta yalın hal, yalın durum yani sözcüğün ek almamış hali anlamında bir terim olarak da kullanılmıştır. Ev, okul, yumurta, koş, kızıl gibi.
Edebiyatta Mücerred: Noktasız harflerle yazılan, mensur veya manzum yazı anlamında da kullanılır. Noktasız yazı anlamı ile kullanıldığında, mahzuf, mühmel veya hazf kelimeleri ile eş anlamlı kullanılmış demektir.
Tasavvufta Mücerred
Mücerret sözcüğü tasavvufta Dünyevi zevklerden ve ihtiraslardan arınıp nefsin mal mülk, şöhret kaygısından uzak kalması, “ Dünyevi nimetler ve nefsin dünyevi isteklerini kalpten çıkarıp Allah'a yönelmemesidir.”
. Kendini nefsin tüm isteklerinden arındıran dervişlere denir.
Mücerret âyini: Bektâşîlerde mücerret ikrârı adı ile yapılan tören
Mücerret ikrarı: Bazı Melami, Batınî, Işık, Bektâşî dervişlerinin ömür boyu evlenmeyeceklerine dâir verdikleri söz:
Hırka-ı tecrid – mücerred- hırkası: Derviş olmak, Melami, Batınî, Işık, Bektâşî dergâhına dâhil olmak
Sûzen-i dildûz-ı gamzendir bana hâil olan
Yoksa eylerdim tecerrüd kastdım Îsâ gibi Necati
Eğer gamzene sahip olabilmek muradım olmasaydı İsâ gibi kendimi dünya malından tecrid ederdim. Ama gamzene sahip olabilmek için ben bunu başaramadım
Nev-bahâr-ı bâğ-ı hüsnü ol kadar olmuş latîf
Gūyiyâ rûh-i mücerred bir gül-i zîbâsıdır Leskofçalı Gālib
Bâzûları kevser-i muhalled
Engüşteri cevher-i mücerred Şeyh Gālib
Hırka-i tecrîdimiz döndü libâs-ı mâteme
Târ u pûd-ı âh ile nesc etdi dil peşmînesin Şair Haşmet
Hankah-ı aşka duşmüşdür gönül derviş olup
Pare pare cismi hırka dud-ı ahıdır kulah İbn Kemâl
Terk ehli o dur ki ola sûzeni derkâr
Ser- rişte tecrîdi Mesihâ^da bulunsa Naili
Sûud eylerdi sûzen olmasa bâlây Rûhullah
Mücerredler esîr-i kayd-ı çarh-ı çârümin olmaz. Diyarbakırlı Azmî
Taaluk zulmetin tecrîd hurşîdine kıl matlâ
Eğer âlemde bir gün görmek istersen Mesîhâ – tek Fuzuli
İLGİLİ LİNKLERİMİZ
Murabba Der-Kâfiye-i Mücerred În-câ Elif Revî
Nev’-i Dîger Türkî-i Basît Der-Kâfiye-i Mücerred
Müreddef Der-Kâfiye-i Mücerred În-câ Râ-Revî
Müstezâd Der-Kâfiye-i Mücerred În-câ Elif Revî
mücerred ṣūret-i ẓāhirde bir köhne ḳabāmız var
[1] https://www.etimolojiturkce.com/kelime/m%C3%BCcerret
[2] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/tecrid-nedir-kokeni-anlami-tecrid-soz-sanati-ve-ornekleri/143237
