“Güldürmek ciddi bir iştir”

Hayatı

 

 

Memet Baydur,   (d. 9 Ağustos 1951, Ankara - ö. 24 Kasım 2001, İstanbul)   Oyun yazarı.

Ankara’da doğdu. İlk ve Orta öğrenimini  Ankara’da  tamamladı. 1974 yılında İngiltere'ye giderek Londra’da Bedford Collegede  ve Londra Üniversitesinde sosyoloji eğitimi gördü. Öğrenimini yarıda bırakan yazar  Türkiye'ye geri  döndü.

 

Bu yıllarda ilk yazılarını  yazmaya başladı. Caz müziğine ve sinema sanatına merak sardı. Kısa öyküler yazan Baydur'un ilk yazısı 1979'da "Yeni İnsan" dergisinde yayımlandı. Milliyet Sanat, Gösteri, Kitaplık ve Sanat Dünyamız adlı dergilerde yazı ve öyküleri çıktı.

 

Ülkemizin kadın büyükelçilerinden olacak olan  Sina Baydur ile evlendi. Eşi, Sina Baydur’un elçiliklerdeki  görevi dolayısıyla 1982- 1986 yıllarında Nairobi’de, 1988- 1992 yıllarında ve Madrid’de yaşadı. Yunus adlı bir oğlu oldu. 1982’de yazdığı ilk oyunu olan  Limon adlı oyunu  Ankara Devlet Tiyatrosu ile İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu’nda sahnelendi. [1]

 

1982 yılında  eşinin görevi nedeni ile gittikleri Kenya'da "Toplu İletişim Okulu’nda Sinema tarihi, sinematografi ve tiyatro üzerine dersler verdi. Oyun yazarlığına Afrika'dayken başladı  Ankara’ya döndüklerinde Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı'nda sinema dersleri verdi. Bu yıllarda “Kadın İstasyonu “ adlı oyunu Fransızcaya çevrildi. Cumhuriyet gazetesinde yazılar yazdı.  Eşinin görevi  nedeni  ile gittikleri İspanya' da Madrid Uluslararası Akdeniz Tiyatro Enstitüsü'nün kurucu üyeleri arasında yer aldı. 1992'de Bonn Tiyatro Bienali'nin Türkiye danışmanlığın görev aldı.

ABD'de tedavi gördüğü kanser rahatsızlığından sonra, İstanbul'da yaşamını yitirdi.2001

 

Oyun Yazarlığı

 

Oyunlarında Türkçe’ yi kullanmaktaki becerisi ile dikkat çeken yazar  seksenli ve doksanlı yıllarda Türk tiyatrosunun önde gelen oyun yazarlarından biri oldu. Hayatı boyunca  toplamda 23 ( Bazı kaynaklar 26  oyun yazdığını belirtir. Zeynep Oral ) oyun yazan Mehmet Baydur, öykü, deneme ve gazete yazılarıyla da dikkat çekti.  Oyunlarında geleneksel Türk mizahı ile çağdaş mizah anlayışını kavuşturan bir çizgi izledi.  Toplumsal gerçekçiliği ironik  bir mizah anlayışı içinde  değerlendiren Mehmet Baydur, hayatı olduğu gibi değil geleneksel  Türk oyunlarındaki mizah anlayışının içinde  çeşnilendirerek sahneye aktaran bir oyun yazarlığı çizgisinde oldu.  “ Geleneksel Türk mizah anlayışının buruk-alaycı tavrını sürdüren, şaka ile ciddi arasında gidip gelen, gerçeğin benzerini değil, sahneye özgü oyunsu bir gerçekliği yakalamaya çalışan  oyunlar yazdı.”  [2]

 

“Baydur’un tiyatro oyunları, toplumdaki sınıfsal çatışmalara, farklı kesimlerden gelen bireylerin yaşam koşullarına, iç dünyalarına ve kimlik arayışına ayna tutan oyunlardır.” [3]

 

Eserlerinde topluma ve yönetime ekonomik ve kültürel yönlerden eleştiriler getirmiş ama bu eleştirilerini  oyunlarındaki vaka düzenine  sindirmekte de  ustalık göstermiştir. Her oyunu bir hesaplaşma olarak gören Mehmet Baydur, okunmaktan ziyade seyrettirmeyin amaçlayan bir tutum izledi. Yerelden yola çıkarak evrensel değerleri işlemeyi amaçlayan yazar, eserlerinde Türkiye’nin 1980 -2000 yılları arasındaki halkın  sosyo ekonomik çelişkilerini ve yaşantılarını dile getirmeye çalıştı. “Eserlerin tamamında önemsenen en temel unsur, ‘uygar dünya’ ve ‘uygar insan’ olgusudur. Yazarın genellikle eleştirel ve sorgulayıcı bir tutum sergilemesi de bu esasa dayanır.”[4]

 

 “ Memet Baydur’un oyunlarının pek çoğu memleketin siyasal, toplumsal ve kültürel meselelerini tartışmaya açar. Bu bakımdan oyunları bir “sorgulama tiyatrosu”  kimliğini taşır. “[5]Oyunlarında “ Yasallaştırılmış kaypaklığı, alkışlanan yozluğu, erdem olarak sunulan sahteciliği gözler önüne serdi.  Ama onun asıl derdi sahte aydınlardı. En çok onları sorguladı.”[6] “Memet Baydur eleştirisini şakanın arkasına saklayarak yapan bir yazardır…[7]Tiyatronun bir ileti aracı olarak kullanılmasına, ders kuruluğuna düşmesine karşıydı. Onun için eleştirisini oyunlarının oyunsu keyfini kaçırmadan yapmayı başardı.” Sevda Şener

 

Ödülleri

 

1984, Sanat Kurum En Başarılı Oyun Yazarı, Limon

1988, İnönü Vakfı Tiyatro Ödülü - İkincilik

2000, 4. Afife Tiyatro Ödülleri, Cevat Fehmi Başkut Özel Ödülü, (Güne Bakan Cam Kırıkları), 

 

Eserleri

  • Sessiz Güvercinler Ülkesinde Cumhuriyet Yazıları, 2006, İletişim Yay.,

  • Mektuplaşmalar, 2005, İletişim Yay., Sinema Yazıları Bütün Eserleri 2, 2004, İletişim Yay.,

  • Lozan Gün Gece / Oyun Ölüm / Kuşluk Zamanı, 2003, İletişim Yay.,

  • Toplu Oyunları 5 Maskeli Süvari / Menekşe Korsanları, 2000, Mitos - Boyut Yayınları

  • Toplu Oyunları 4 Elma Hırsızları, Yalancının Resmi, Genel Anlamda Öpüşme, Çin Kelebeği, 1997, Mitos - Boyut Yayınları,

  • Toplu Oyunları-3 Yeşil Papağan Limited / Sevgi Ayakları / Kamyon, 1994, Mitos - Boyut Yayınları

  • Tensing, 1994, Mitos - Boyut Yayınları

  • Kutu Kutu, 1995, Mitos - Boyut Yayınları,

  • Uccello'nun Kuşları, 2002, İletişim Yay.,

  • Yangın Yerinde Orkideler, 1991, Remzi Kitabevi Yay.,

  • Cumhuriyet Kızı, 1990, Remzi Kitabevi Yay.,

  • Toplu Oyunları 1 Doğum / Limon / Yalnızlığın Oyuncakları / Kadın İstasyonu, 1993, Mitos - Boyut Yayınları,

  • Toplu Oyunları-2 Düdüklüde Kıymalı Bamya / Aşk / Vladimir Komarov, 1993, Mitos - Boyut Yayınları,

  • Gözün Kahverengi Suyu Hikayeler 1974-1994, 1995, Yapı Kredi Yayınları,

  •  

 KAYNAKÇA

 

[1] Sevda Şener, Memet Baydur Tiyatrosu, Tiyatro Araştırmaları Dergisi,31:2011/1 • ISSN: 1300-1523

[2] https://www.idefix.com/kitap/tiyatro-o

[3] Kemal EROL, EMET BAYDUR TİYATROSU VE DRAMATİK BİR PAZARLIK OYUNU: KAMYON, Turkish Studies - Volume 8/4 Spring 2013, p. 817-833, ANKARA-TURKEY

[4] Yrd. Doç. Dr. Kemal EROL, MEMET BAYDUR’UN TİYATRO YAZARLIĞI VE ELEŞTİRİ, The Journal of Academic Social Science Studies, Volume 6 Issue 6, p. 475-496, June 2013

[5] Kemal EROL, EMET BAYDUR TİYATROSU VE DRAMATİK BİR PAZARLIK OYUNU: KAMYON, Turkish Studies - Volume 8/4 Spring 2013, p. 817-833, ANKARA-TURKEY

[6] Zeynep Oral, Memet Baydur sorgulamayı sürdürüyor, https://www.zeyneporal.com/yazilar/2002/02112

[7] Sevda Şener, Memet Baydur Tiyatrosu, Tiyatro Araştırmaları Dergisi,31:2011/1 • ISSN: 1300-1523