Fransızca: Lettre: Harf
Romanyalı şair Isidore Isou tarafından ortaya atılan şiirde sözcüklere ve anlamlarına değil harflere önem veren bir şiir akımıdır.
Letrizm, sözcüğünün temeli Türkçede harf anlamına gelen Fransızca lettre sözcüğüne dayanır. [1]Fransızca lettre (harf) kelimesinden türetilen letrizmin akımın kuramcısı ve öncüsü, Romen asıllı şair Isidore Isou'dur. Letrizm, sözcüğünün Türkçedeki anlamı” harfçilik “olmaktadır
Letrizim şiire mahsus bir edebi akım olmuş, şiirde kelimelere, kelimelerin anlamlarına değil harfleri temel alan klasik akımlara karşıt absürt bir şiir akımı olarak bir müddet Fransız edebiyatında gündem olabilmiştir.
Isidore Isou bu akımı "Harf olmayan veya harf olmayacak hiçbir şey tinsel olarak da var olamaz" [2]şeklinde, özetlemiş. Maurice Lemaître ve François Dufrêne gibi birkaç şair de bu akıma uygun örnekler vermişlerdir. Letrizm bir dönem sinema, müzik ve dans dallarında uygulama alanı bulabilmiştir.
İsodore İsou, klasik cümle yapıları ile dize mantığını sözcükleri ve sözcüklerin anlamlarını hiçe sayan bir yaklaşım sergilemiş; şiirde temel birim olarak harfleri kabul etmiş şiiri harflere dönüştüren bir şiir tarzı oluşturmuştu. Bu şiir tarz bu yönü ile Dadaist şairleri andıran bazı özelliklere de sahipti.
“Letristlere göre dil, ilk hâlini yani en saf hâlini yitirmiştir. Onu başlangıçtaki saflığına döndürüp hürriyetine kavuşturmak için dili en küçük birim olan harf ve onların karşılığı seslere indirgemek elzemdir. Böylece, ses taklidi yoluyla anlam ötesi bir müzikaliteye ve beraberinde evrenselliğe ulaşılacaktır” [3]
“Ses taklidi yoluyla anlam ötesi bir müzikalite yaratmak isteyen letrisler, alfabeye on dokuz yeni harf daha ekleyerek, söz konusu amaçlarını gerçekleştirmeye çalışırlar. Letrislerin savunduğu doğrultuda yazılan metin hiçbir anlamı olmayan birtakım seslerin peş peşe sıralanmasından başka bir şey olmayacaktır. Aslında akım, Dadaizmde olduğu gibi, ikinci Dünya Savaşı yılları ve sonrası dönemlerin dengesini yitirmiş gençliğine ait bir isyan hareketidir.” [4]
[1] https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2023/10/Yunus-Alici-_OZEL_-LETRIZM-AKIMININ-DOGUSU-VE-TURK-SIIRINDEKI-IZLERI-_5-1.pdf
[2] Kefeli, Emel, Metinlerle Batı Edebiyatı Akımları, Akademik Kitaplar, İstanbul 2019
[3] https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2023/10/Yunus-Alici-_OZEL_-LETRIZM-AKIMININ-DOGUSU-VE-TURK-SIIRINDEKI-IZLERI-_5-1.pdf
[4] Prof. Dr. İsmail Çetişli, Batı Edebiyatında Edebî Akımlar, Akçağ Yay., Ankara 2006
