İSLAMİYET ÖNCESİ DÖNEM ÖRNEK KPSS SORULARI
- “ . Cüveyni’ye ait “Tarih-i Cihan Güşa”da da destanın metni bulunur. Destana göre Uygurların ilk yurdu Orhun nehri kıyılarıdır. Kutsal bir ışıktan gebe kalan bir ağaçtan çıkan Bögü Kagan onlara lider olur.”
Bu paragraftaki bilgiler Hangi destanımızın Cüveyni rivayetinden alınmıştır.
a) Uygur Türeyiş, b) Göktürk Ergenekon, c) Hun, Oğuz d) Uygur Göç e) Altay Yarattılış)
- Ağaca vuran Işık ve gebe kalan ağaçtan doğan çocuk motifleri hangi destanlarımızda vardır.
a) Oğuz Kağan ve Göç Destanında Böğü Kağan kutal ışıktan hamile kalan ağaçtan dünyaya gelmiştir.
b) Şu destanında Şu ile Oğuz Kağan
c) Ergenekon destanında Kıyan ile Yaratılış destanında Erlik
d) Alpertunga ile Eregenekon destanında İl Han
e) Oğuz Kağan ile Yaratılış destanında Ülgen
- Aşağıdakilerden hangisi Uygur şairlerinden biri değildir.
a) Aprınçur Tiğin, b ) Kalım Kayşi c) Yoluğ Teğin, d) Pratyaya e) Asığ Tutung
- Aşağıdakilerden hangisi Uygurların kurdukları hanlıklardan biri değildir.
a) Uygur Kağanlığı, b) Karahoca Uygur Krallığı c) Kansu Uygur Krallığı, d) Doğu Türkistan Hoca-Hanlar e ) Hive Hanlığı
- Uygurlar hakkında verilen bilgilerden hangileri doğru değildir.
I.) Göç ve Türeyiş destanları oluşmuştur.
II.) Gök tanrılı şaman dini inancına sahiptirler
III.) Sengli Tutung en önemli yazar ve şairlerinden biridir.
IV.) Kağıt ve Matbayı bulmuşlardır.
V.) Göktürk ve Orhun yazıtlarını hiç kullanmamışlardır.
a) I VE III. B ) II. VE III ,, C) II VE V D) III VE ıV E ) I, II VE V
- Aşağıda verilen bilgilerden hangisi Uygur dili ve metinleri hakkında verilen doğru bir bilgi değildir.
a) Uygur metinlerini y ve n ağzı olmak üzere iki ağız grubuna ayrılır.
b) Köktürkçedeki n (ny) sesini n’ ye çeviren metinler n ağzını, yiye çevirenler ise y ağzını oluşturur
c) Mani metinleri çogunlukla “ n “ Burkan metinleri ise “ y” ağzını temsil eder.
d) Köktürkçede insanla ilgili kelimelerde kullanılan +lAr çokluk eki, Uygur Türkçesinde her türlü isim, sıfat ve zamirde kullanılabilir hale gelmiştir.
e) Köktürkçede kelime içi ve kelime sonundaki b sesleri çoğunlukla “ d “ olmuştur
- “Köktürkçede bulunma hali eki +DA çıkma hali için de kullanılımıştır. Uygurcada ise çıkma halinin asıl eki +DIn’dir “ Bu bilgiye göre Köktürkçedeki orunlık-tan (tahttan), töpü-den (tepeden) kelimeleri Uygur Türkçesinde aşağıdakilerden hangisindeki gibi yazılmalıdır
a) Orınlık- tın, töpü- den b) Örinlik- dın , töpü -din c) Örinlik- din , töpü – din) d) Örinlik – tin , töpü- tin, e ) Orınlık- tin, topu dın
- Uygurcada Köktürkçeden farklı olarak -yUK ekli görülen geçmiş zaman vardır. Bu bilgiye göre Göktürkçe deki tüse men ( düş görüm sözcüğü Uygurcada nasıl yazılmalıdır.
a) Tüse – yuk men b) tüşe yuk men c) tüse yük men d) tuşe yuk men e) tuşe men
- Köktürkçede gelecek zaman -DAçI eki ile yapılırken Uygurcada -gAy ile yapılmaya başlanmıştır. Bu duruma göre bar- ( varmak ) fiili ile bir - ( vermek ) günümüzdeki var- acaksın ve ver- eceksin anlamına gelecek şekilde Göktürkçe de ve Uygurcada aşağıdakilerden hangisi gibi yazılmalıdır.
a) Bar- dac sen (göktürk) , bar – gay sen ( uygur )
b) Bar- daçı sen ( göktürk) bar- gay sen ( uygur )
c) Bar- dacı( göktürk) - bar- gay ( uygur )
d) Bar- dacı ( göktürk) , bar gaçı ( uygur )
e) Bar daccı sen( göktürk) , bar gaç sen ( uygur )
- “ İsimleri bilinen ilk Türk şairleri Uygur şairleridir.” Bu bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi ismi bilinen il Türk şaiir olabilir?
a) Coci b) Nizami c) Ahmet Yesevi d) Ali Şir Nevai e) Aprınçor Teğin
- Bilinen ilk hikayelerimiz aşağıda adları yazılı olan hangi Türklere aittir.
a) Hun Türkleri, b ) Saka- İskit sahası c) Uygurlar d) Göktürkler, e ) Karahanlılar
- Aşağıdakilerin hangisi nde Uygur Catiklerine( dini masalsı hikayeler) ait olmayan özellikler sıralanmıştır.
a) Buda’nın önceki hayatlarından da bahseden hikayelerdir.
b) Buda ve Mani dinlerinin öğretilerine göre düzenlenmişlerdir.
c) Bu hikayelerin kimisi fabl, kimisi masal niteliğini taşır.
d) Çeştani Bey,Prens Papam kara, Kalyanam kara, Üç prens üç pars, çatik örnekleridir.
e) Irık bitig de de olduğu gibi fal ve falcıluk konusunda da yazılmışlardır.
- Aşağıdaki seçeneklerin hangisi Uygurlar ve Uygur hikayeciliğinin özelliklerini yansıtmaktadır.
a) Dini öğretilerin yanında kahramanlık konularını işleyen hikayeler de yazmışlardır.
b) Aşk ve kahramanlık konusu bir arada verilmiştir.
c) Aşk konulu olanlara asıl aşk hikayeleri adı verilir.
d) Ulaş, Kazan, Kayı, Bayındır gibi boy , aşiret ve hanlık isimlerine de yer verilir.
e) Yunan ve İran mitolojilerinden de izler taşır.
- Aşağıdaki madelerin hangisi Uygurlar ve Uygur Edebiyatı hakkında bilgi yanlışı içerir.
a) Ruh muhteva, şekil,ve üslubu ile bengi taş edebiyatIndan farklı bir karaktere yönelmiştir.
b) En önemli iki vasfı, dini olması ve tercümeye dayanmasıdır.
c) Göktürk, Brahmi, Tibet, Sogdak ve Mani yazılarını da kullanılmışlardır.
d) Masal , hikaye, , tövbe duaları, büyü metinleri ve felsefi metinler de yazmışlardır.
e) Şiirlerinde ilâhi, methiye, ölüm, cehennem tasvirleri, öğütler ve niyaz konuları bulunmaz
- Aşağıdakilerin hangisi Uygur şiiri için kesin ve en önemli özelliği olan bilgiler içermemektedir.
a) "nazım ve şiir" için Hintçeden gelme slok ve Türkçe taksut kelimelerini kullanılmışlardır.
b) Kiig kelimesi ni de şiir ve nazım için kullanılmışlardır.
c) Bas ve başik kelimeleri ilahi manasındadır.
d) Mısra başı kafiyesi kullanmışlar, çoğu kez dörtlüklerle yazmışlardır
e) En çok aşk doğa ve epik konularına eğilmişler, duraklı şiirleri ön planda tutmuşlardır.
- Aşağıdaki maddlerden hangisi Burkancı ve Manici şiirin özelliklerini anlatan bir madde değildir.
a) Mısra başlarında kafiye vardır ve mısra sonlarında 1. ve dördüncü dizeler de kafiyelidir.
b) Mısra sonlarındaki birinci ve dördüncü dizelerde hem redif, hem de kafiye bulunabilir.
c) Dörtlükler beyitlerin arttırılmış şekillerdir. Destan ve efsanelere telmihler de yapılır.
d) Mısra başı ve mısra sonu kafiyelerle birlikte dizlerin için de iç aliterasyonlar da gözükür.
e) Kelimelerin ve mısraların tekrarı da ahenk unsuru olarak kullanılmıştır.
- Günümüz halk edebiyatı şiirleri ile kıyasladığımızda Uygur Manici ve Budacı şiirinde henüz tam olarak oluşamayan özellikler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
a) Günümüz halk şiirinde Uygur şiirlerinde gözüken mısra başı kafiye ender kullanılır.
b) Uygur şiirinde Mısra sonu kafiye ve redifler çok düzensizdir.
c) Hece ölçüsü tam olarak gelişmemiş, durak sistemi ve günümüz halk şiirinin kafiye biçimi tam olarak ortaya çıkmamıştır.
d) İç alisterasyon yoktur. Mısra sonlarında redif ve kafiye bulunmamaktadır
e) Uygur şiirinde ahenk unsurlarına yer verilmemiştir.
- Aşağıdakilerden hangisinde Uygur şiiri ve özellikleri hakkında doğru olamayacak olan bir tespit yapılmıştır.
a) koşuk ve sağulardaki pek çok özellik Uygur ilahileri ve şiirlerinde de bulunur.
b) Uygur şiirlerinde kafiye ve redif özelliklerinin sistematik ve değişmeyen bir özellik olduğunu iddia etmek de imkânsızdır.
c) Hece ölçüsünün oluştuğu söylenemez 7 heceli mısralar bulunduğu gibi 20 heceli mısralar dahi bulunabilmektedir.
d) Ancak art arda gelen mısralarda hece sayisi eşitliği (hece vezni), ufak tefek sapmalarla Burkancı şiirde mevcut sayılabilir.
e) Epik konulu koşuklarında aaab/ cccb kafiye düzeni tam olarak oluşmuş; 4+ + + 3 ve 6+ 5 durak sistemi hemen ortaya çıkmıştır.
- Uygur şiirinin işlediği konuları düşündüğümüzde aşağıdakilerin hangisi Uygur şiirinde işlenilmemiş konulardan söz etmektedir.
a) Budizm’i öğretmek amacıyla yazılmış didaktik parçalardır.
b) Kadere sitem, feleğe şikayet konularına da yer verilmiştir.
c) Uygur şiirinde doğa , kır ve aşk konuları da vardır.
d) Doğal ortamda yapılanmeditasyon ve bu meditasyondan alınan zevk, Uygur şiirinde işlenebilir bir konudur
e) Ölüm ve cehennem tasvirleri, öğütler, niyazlar, aşk ve kahramanlık şiirleri yazılmıştır.
- Aşağıda sıralanmış maddelerden hangileri Uygur Manici Budacı şiirin özellikleri doğru olarak yansıtırlar
- Bas ve başik kelimeleri ilahi manasında kullanılmıştır
- Şiirlerine Koşuğ, Koşma, Takşut, Takmak, Yır, Kuğ, slok, taksut gibi adlar vermişlerdir
- " Altay aliterasyonu" da denilen mısra başı kafiye Uygur şiirinde hiç kullanılmamıştır
- o ile u ve ı ile i kafiye bozucu sayılmazlar ve birbirlerinin yerlerine gelebilir.
- Tabiat şiirleri, lirik aşk şiirleri, yiğitlik terennümleri ve hikmetler şiirlerinde yoktur.
a) I, II , IV b) I. III. IV , V c) II, III , V d) I , II , III , V e ) I, III V
- Maddeler halinde sırlanmış bilgiler hangi edebiyatımız TAM EN DOĞRU OLARAK işaret etmektedir.
- Edebiyat ürünleri konularına göre Vinaylar, sudurlar,Çatikler ve Abidarmalardır.
- " şiir" kavramı için Türkçe koşug ve takşut; Sanskritce slok ve padak tabiri kullanılır.
- Sav, sağu , koşuk, dini hikayeler ve sudurlar edebiyatlarında önemli bir yer tutar
a) Mani b) Buda , c) Göktürk, d) Budacı Uygur e) Manici Ugur
Kasıncığımın öyü kadgurar men
Kadgurdukça
Kaşı körtlem
Kavışıg sayır men
Burkancı Uygur şiirine örnek olan yukarıdaki şiire de bakarak Burkancı Uygur şiiri ve özellikleri hakkında aşağıdakilerden hangileri söylenemez?
a) Uygurlar aşk konulu şiirler de yazmışlar, mısra başı kafiye kullanmışlardır.
b) I. Ve IV. Dizelerin sonlarında kafiye ve redif olduğuna göre kafiye ve refif de kullanılmıştır.
c) Uygur Burkancı şiirde Hece ölçüsü ve durak sitemi henüz oturmamıştır.
d) Şiirde ahenk ve iç kafiye – aliterasyon – yoktur. Uygur şairleri aliterasyonu bilmemektedir.
e) Kafiye ve redif özellikleri günümüz koşmaları ile tıpa tıp aynı değildir.
- Aşağıdakilerin hangisinde koşuklarla ilgili olmayan bir bilgi vardır?
a) Özel bir ezgiyle 4+ 4 duraklı sekizli hece ölçüsü ile söylenmiş şiirlerdir.
b) Şekil ve muhteva bakımından koşma'ya benzer. Nazım birimi dörtlüktür.
c) Sığır, toy, şölen ve öküz olarak adlandırlan tören ve eğlencelerde kopuzlarla söylenmiştir.
d) ilk üç mısra kendi arasında kafiyeli, dördüncü mısralar ise birbiri ile kafiyelidir.
e) İslami Dönem edebiyatında Koşma ve türlerine dönüşmüştür.
Yay yarupan ergüzi
Aktı akın munduzı
Toğdu yaruk yılduzı
Tıngla sözüm külgüsüz
Yukarıdaki koşuk örneğinin şekil özelliklerinden de yola çıkarak aşağıda sıralanan maddelerden hangisindeki bilgilere ulaşılamaz?
a) Tekke ve Tasavvuf ebebiyatının nazım şeklilerinin esasını da koşuklar oluşturur
b) Koşuklar günümüzdeki koşma ve türlerinin atasıdır.
c) Kafiye, redif , ölçü, durak ve dörtlük sistemi koşuklara kadar uzanır.
d) koşuklar konuları , ölçü , durak ve kafiye örgüleri bakımından zenginleşerek Güzelleme, koçaklama, varsağı, semai gibi türlere dönüşmüştür.
e) Koçaklama, varsağı, semai ve mani türleri ile koşuklar arasında şekil ve içerik yönünden bir alaka kurulamaz.
- Uygurlar hakkında verilen bilgilerden hangilerinde bazı yanlışlıklar vardır?
- Minyatür, resim ve mimaride öenemli eserler bırakmışlardır.
- Bilinen ilk hikayelerimiz bu dönemde yazılmıştır
- Alfabelerinde 18 sessiz dört tanede sesli harf vardır.
- Sengli Tutung tercüme yapmayan özgün eserler veren bir Uygur şair ve yazarıdır.
- Yerleşik hayat a geçmişler , Matbayı bulmuşlar gölge tiyatrosunu kullanmışlardır.
a) I VE III. b ) II. VE III , c) II VE V d) III VE V e ) I, II VE V
CEVAPLAR İÇİN İSLAMİYET ÖNCESİ DÖNEM İLGİLİ BAŞLIKLARIN İÇERİKLERİNİ OKUYUNUZ. Cevapları: s_kuzucular@hotmail.com adresinden isteyebilirsiniz.
