Semed Şivani
KOLA ÇIKMAK
Eski devirlerde şehrin asayişini sağlamak, ticari hayattaki düzeni tesis etmek, kamu düzenini korumak, denetlemek için kolluk kuvvetlerinin şehri denetime çıkmasına "kola çıkmak" denilirdi.
Kola çıkmak şehrin, kasabanın kadısı, subaşı, şahne, asesbaşı gibi idari birimler vb tarafından yapılır, bunlara, idari amir komuta ederdi. Tamamen denetim amaçlı yapılırdı. Bu denetim başkentteyse, zaman zaman Sadrazam, Yeniçeri ağası hatta bazı padişahlar tarafından da yapılıyordu.
Kola çıkmak Padişahların veya Sadrazamların tebdili kıyafet ile gezmelerinin tam tersi bir işlemdi. Kola çıkan devriye tebdil-i kıyafet etmez, gündüz kola çıkılmış ise önde tellallar da bağırır, gece çıkılmış ise meşaleler yakılır, kola çıkılmış olduğu da bu şekilde alenen ilan edilirdi.
Kola çıkanların amirleri tebdil- i kıyafet yapmaz, ekibiyle gezip esnafı, ahaliyi, sokakları nizami olan veya nizami olmayan durumları teftiş ederlerdi. Kola çıkan ekibin başı Sadrazam veya padişah olursa yakılan meşaleler cok gösterişli oluyordu.
Çıkdıkça saadetle kola dûş-ı felekde
Zer- meş’ale-i mâh müheyyâmı değildir. Naili
Ahımın şereri her gece ol mâh önünde
Şol meşaledir ki çekilir şah önünde Rahmi
Bu şeb tutuşup ah-i derun velvelelerle
Şahenşâh-i aşk etti sefer meşalelerle Vâsıf
