Karamanlı Aynî
Karaman Beyliği’nin son dönemi ile Osmanlı Devleti’nin Fatih Sultan Mehmet ve Yıldırım Bayezid döneminde ve hemşerisi Karamanlı Nizami ile çağdaş olan Karaman’da yaşamış bir divan şairidir. Doğum tarihi bilinmese de ölüm tarihinin 1494 yılı civarında olduğu sanılmaktadır.
Aynî’nin doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir. Mevlana kitaplığında bir divanı bulunan Ayni’den çağdaşları ve şuarâ tezkireleri, Osmanlı tarihçileri ve diğer kaynakların hiç birisi hiç bir bilgi vermemiştir. Fakat onun Cem Sultan’ın etrafına toplana Cem Sultan şairlerinden biri olduğu kesindir.
Ayni’nin bazı şiirleri onun Karaman Beyi Kasım ile Cem Sultan’a yakın olduğu dolayısı ile Cem ve II. Bayezid A kavgasında yenilen taraflara olan Karaman Beyliği ve Şehzade Cem yandaşı olduğu için divanının ve şiirlerinin rağbet görmediği dışlandığı da düşünülmektedir.
Bende-i şâh-ı Horasân iy mevâli olmışam
Tirmizîyem Husrev-i Hindûsitânem ya kimem
Şol Muhammed bin Aliye uymışam
Caferiyem şüphesüz Bû-Caferem
Dizelerinden Horasan’ın Tirmiz Kasabasından geldiğini, adının ya da mahlasının Aynî, babasının adının Hüseyin olduğunu ve Caferi mezhebine bağlı olduğunu dile getirmiş olur.
Ayni divanı hakkında bir inceleme yapan Ahmet MERMER ‘e göre “ Şairin iyi bir öğrenim gördüğü divanındaki şiirlerden anlaşılmakta yine divanından çıkarılan sonuçlara göre Arapça nahiv ilmi olan Avâmil ilmini bildiği Mantık, Astronomi ve eskilerin heyet ilmi dedikleri Cifr bilimiyle ilgilendiği ortaya çıkmaktadır. “ [1] Divanında Farsça ve Arapça yazılmış olan şiirlerinin de bulunması Arapça ve Farsçayı da şiir yazabilecek kadar iyi bildiği anlaşılmış olur.
Ayni’nin Cem Sultan’ın ölümünden önce olduğu tahmin edilebilir. Cem Sultan’ın yakın çevresinde olduğu anlaşılan Ayni, Şehzade Cem'in Anadolu'dan ayrılmasından sonra bu ayrılığın acılarını dile getiren pek çok şiir yazmasına rağmen Cem Sultan’ın ölümü ile ilgili hiç bir şiir yazmamış tır. Ayni’nin divanındaki son şiir ise Ahmet Mermer’in tespitine göre 1491 yılında yazılmıştır. Ahmet Mermer’in görüşüne göre bu sebeplerden “Ayni en geç 1494 yılında Karaman’da ölmüş olmalıdır” diye bir tespite bulunmuştur. [2]
Cem’in hakında çok sayıda kaside ve şiir yazan Ayni’nin günümüze ulaşan tek eseri Mevlana müzesinde kayıtlı bulunan divanıdır. [3] Bu divan hakkında ilk çalışmayı Edip Ali Baki Bey yapmış, Mevlânâ Müzesi Kitaplığında (nr. 2425) bulunan divanını, şairin hayatı ve sanatı hakkında kısa bir incelemeyle birlikte neşretmiştir. Daha sonra da bu divanı Prof. Dr. Ahmet Mermer, tam olarak incelemiş ve yayınlamıştır. [4]
V.Mahir, şair Ayni’yi İstanbul’dan uzak, Şeyhoğlu ve Ahmedi’nin vasıflarına yakın ama İstanbullu şairlerin renk ve ritimlerinden mahrum, hemşerisi ve çağdaşı Karamanlı Nizami’nin olgunluğuna erişmemiş bir şair olarak vasıflandırmıştır. Câmiu'n-nezâir'de İstanbul'un fethiyle ilgili bir şiiri ve birkaç gazeli de bulunmaktadır. [5]
AYNİ DİVANI
Aynî’nin divanında elli sekiz kasîde ve musammat vardır. Bunlardan otuz biri Türkçe, biri Arapça, dokuzu Farsça’dır. İkisi mülemmâ olmak üzere yedi murabbâ; Türkçe iki terkîb-bend; ikisi Türkçe, birisi Farsça üç tane tercî-bend eserde yer almıştır. Pek çok divan şairi gibi, Aynî’nin de, rağbet ettiği nazım şekli gazeldir. Divanda beş yüz on iki gazel vardır. Bu gazellerden üçü mülemmâ, üçü de, Farsça’dır.
Ey yir yüzinde yektā ümmü’l-bilād olan Mıŝr
Cennet-ŝıfat cihānda iy bu’l-ibād olan Mıŝr
2 Nīlüŋde hābiŃ olmaė yoė sende nāėıs olmaė
Ey irtifā’ u ŝā‘id zāyid ziyād olan Mıŝr
3 Yüz ħabbe sünbülüŋde biŋ āalle ĥırmenüŋde
Đy her rebī ‘ü vaŝfı ĥayrü’l-ħaŝād olan Mıŝr
4 Çün on iki burūcuŋ on iki oldı şehri
Burc-ı Esed gibi iy muħkem-nihād olan Mıŝr
5 Yakūb-ı nā-murād-ı KenĆān ħazīn idicek
Ey Yūsuf-ı zamāna ėaŝr-ı murād olan Mıŝr
6 Her kim ki sākin olsa olmaz ilüŋde āamgīn
Ey maĆdeni neşātuŋ v’iy kān-ı şād olan Mıŝr
7 Miślüŋ bilād içinde lem yeĥluė oldı vallāh
Ey ĆAynīnüŋ dilinde her demde yād olan Mıŝr
KAYNAKÇA
[1] Ahmet MERMER, BİLİNMEYEN XV. YÜZYIL DİVAN ŞAİRİ KARAMANLI AYNÎ ...selcuk.edu.tr/sutad/article/download/213/205
[2] Ahmet MERMER, BİLİNMEYEN XV. YÜZYIL DİVAN ŞAİRİ KARAMANLI AYNÎ ...selcuk.edu.tr/sutad/article/download/213/205
[3] M. Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi,. 197 shf 235-236
[4] Ahmet MERMER, BİLİNMEYEN XV. YÜZYIL DİVAN ŞAİRİ KARAMANLI AYNÎ ...selcuk.edu.tr/sutad/article/download/213/205
[5] İSMAİL ÜNVERİSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 4. CİLT, İSTANBUL, 1991
