Kandehâr  Kandahar  

Osmanlıca yazılışı:  şeker: Kandahar : قندهار

Günümüzde Afganistan sınırları içinde ve güneyinde kalan Afganistan’daki en büyük askeri üsse sahip olan, Afganistan’ın en önemli şehirlerden, geçmişte ise bir müddet İran medeniyetlerinin ve Safevilerin hükümranlık alanında olan tarihi bir şehirdir.

Rivayetlere göre bu şehri Büyük İskender, kurmuştur.  Kandahar ismi Büyük İskender’in Grek lisanındaki hali olan Alexander’in Arap ve Fars dillerindeki telaffuzuna çok yakın bir söyleyiş özelliği taşır.

İpek yollarının kavşak noktalarında olan bu kent,  eskiden beri Hindistan Çin, Orta Asya ve Doğu Türkistan’a giden yolların üzerinde bulunmuş olmasından dolayı her devride önem kazanmıştır. Stratejik konumu ve Türkistan coğrafyasındaki önemi nedeni ile hem divan şiirimizde hem de halk hikâyelerimizde gören masalsı kentlerden birisidir. Örneğin Eşref Bey İle Zühre Han hikâyesinde de Gandahar[1] önemli bir kent olarak ismi geçer.

Günümüzde,  daha ziyade Peştunların yaşadığı bir şehir olan Kandahar, üzüm, kavun ve nar gibi çeşitli meyve ve sebzelerin yetiştiği nispeten düz bir ovada yer alan, verimli meyve bahçeleri ile de ünlüdür.

Kandehar veya Gandahar olarak divan şairlerinin ismini sık sık zikrettiği şehirlerden biri olan Kandahar  

kand (şeker) kelimesi ile de iştikak ve cinas sanatları[2] için de kullanılmıştır. ( BKZ Kand Nedir Şeker Şükker Sevgilinin Dudağı- Kelle Şeker Kelle-i Kand Nedir )  Kandehar, Türkistan’a yakınlığı ama Anadolu’ya uzaklığı nedeni ile de anılan bir şehir olmaktadır.

Kandehârî sanma dülbendin o şekker-leb aña
Barmagın agzına sokup virdi barmak şerbeti     Gelibolulu Sun'î Şiirleri

2 ġubār-ı pāyıŋ içün Iṣfahān'dadır naẓarı
üm/d-i ḳand-i lebiŋ ile Ḳandehār'a gider    Sünbülzade Vehbi 

Ederse kand-i lebin hâtır-ı mezâka hutur
Diyâr-ı Mısr'a değil Kahdehâr'a dek gideriz   Naili         

Hakan-ı Türk  hân-ı Huten hâkim-i Yemen
Râyân-ı Hindii daver-i Keşmir ü Kandehâr   Nev'î[3]

KAYNAKÇA

[1] Şahamettin Kuzucular, Eşref Bey Hikayesi Varyantları Özetleri, https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/esref-bey-hikayesi-varyantlari-ozetleri/74112

[2]  İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, S.270 

[3]  İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, S.270