Kabağa Nakış Çizmek Çemâne Nedir
Eski devirlerde kabakların kabukları kurutularak, hedef tahtası, su kabı, maşrapa, sürahi, fıçı, kadeh vb olarak kullanılıyordu.
Eski devirlerde, meyhanelerde şaraplar büyük su kabaklarına doldurulur, orta boy kabaklar sürahi, daha küçük kabaklar ise kadeh ve bardak olarak kullanılırdı. ( bkz Kabak Kadeh Gedu Nedir Kabak Hedef Kabak Asmak ) ,
Kadeh, sürahi veya bardak olarak kullanılan bu kabakların üzerine eşkâller, resimler, nakışlar, serviler, gemi resimleri, vb de çizilir bu tip nakışlarla süslenmiş kabaktan yapılmış kadeh, maşrapa, sürahi veya bardaklara “çemâne “ adı verilirdi. [1][2]
Divan şairleri desenli kadeh anlamına gelen çemâne ile şarabın mucidi Cem ve meyhane kelimeleri ile birlikte çok çeşitli anlam oyunları da yapmışlardır.
Mey-hâne gûşesinde bî-mâye rind-i müflis
Câm-ı şarâb elinde işret ider Cemâne Şeyhülislam Yahya Şiirleri [3]
Ahmet Talat Onay’ın bildirdiğine göre de “ çemâne “ üzeri renkli desenli, resimli, çeşitli nakışlarla süslenmiş, renk renk boyalı nakışlı ve süslü kadeh ve piyale[4] anlamına gelirdi.
Eski devrilerde kabakların üzerine çizilen desenlere benzer şekillerde yeniçeriler ve leventler de kollarına, yüzlerine çeşitli nakışlar çizdirirler, desenler ve dövmeler yaptırırlardı. Bu dövmelerin ve nakışların bazıları askerlerin sınıflarını, orta ve taburlarını belli eden işaretlerdi. Ahmet Talat Onay’ın bildirdiklerinden anlaşıldığına göre eski devirlerde hangi askerin hangi askeri sınıfa, hangi ortaya veya tabura ait olduğunu belirlemek için bu tip dövme ve işaretlerin resmi kanallar yoluyla da yapıldığını yaptırıldığını söylemek de mümkündür. Nitekim leventlerin eşyalarına servi nakşettikleri bu yolla onların levent olduklarının anlaşıldığı bilinmektedir.
Bir sanavber - kâmetin kıldım hayâlin didede
Bir levendim servler nakş eyledim kabağıma Hâveri [5]
Eski devirlerde üzerlerine nakışlar yapılan kabakların, bir süs eşyası olarak da kullanıldığı bilinmektedir. Ahmet Talat Onay’ın verdiği bilgilerden ve eski metinlerden de kabakların oyularak, çizilerek, süslenerek hatta üzerlerine elmas gibi mücevherler de kakılarak süslendikleri ortaya çıkmaktadır.
Bilindiği gibi kabak süslemek âdeti günümüzde de devam etmekte kabaklardan çok çeşitli süs eşyaları da yapılmaktadır.
Geh tä-yekeş biyäred çemäne pey zi-peyä
Geh tä-yekış be-güyed fesäne dem-be-dem Seyyid Azim Şirvânî
Kabak Çekmek Nedir Beng Esrar İçmek
Kabak Kadeh Gedu Nedir Kabak Hedef Kabak Asmak
KAYNAKÇA
[1] ( Sudi, Hafız-ı Şerhi, c. S. 143 ten, ) A. Talat Onay, Edebiyatımızda Mazmunlar, MEB, İstanbul 1996, shf. 290
[2]Osmanlıca - Türkçe Ansiklopedik Lugat - çemâne. (f.i.) içki kadehi, şarap kadehi. (bkz. piyâle). çemânî. (f.i.) 1.
[3] Sahn-I Zemîni Sünbül Benzetdi Âsmâne - Şeyhülislam Yahya Şiirleri ...
[4] A. Talat Onay, Edebiyatımızda Mazmunlar, MEB, İstanbul 1996, shf. 290
[5] A. Talat Onay, Edebiyatımızda Mazmunlar, MEB, İstanbul 1996, shf. 290
