Ivo Andric

Doğum 9 Ekim 1892 Travnik, Bosna (şimdiki Bosna- Hersek) Ölüm 13 Mart 1975 Belgrad ( Eski Yugoslavya- şimdiki Sırbistan) eski Yugoslavya'ya dahil balkanların Nobel Edebiyat Ödüllü yeğane yazarı, şair, yazar, diplomat ve akademiysen.

Gençliğinde Hırvat asıllı olduğunu söylerken, Nobel ödülünü aldıktan sonra kendisini Sırp olarak tanımlamış, ancak “ hayatının büyük kısmını ise istikrarlı bir şekilde “Türkler” olarak adlandırdığı ve romanında, öykü ve denemelerinde sık sık bahsettiği Bosnalı Müslümanlarla Bosna’da geçirmişti.” [1]

1892 de günümüzde Bosna Hersek sınırları içinde kalan Travnik yakınlarında Dolac’ta doğdu. Boşnak rahiplerin manastırında Müslümanlara ve Türklere karşı olumsuz bir anlayışla yetişmişti. Zagreb, Viyana ve Krakow’da sürdürdüğü eğitimini Graz Üniversitesinde verdiği” Osmanlı Yönetimindeki Bosna-Hersek’te Kültür Yaşamı” konulu doktora tezi ile tamamladı.

Ivo Andriç 'in eserlerinde ortaya koyduğu ideolojiye göre:  “Bosnalı Müslümanlar “Güney Slav uluslar topluluğunun içinde rahatsız edici bir unsurdur”. Zira Müslümanlar “yabani bir din” olan İslam’ı kabullenip onun yüzünden “saldırgan, sapık, psikopat ve şehvetperest” insanlar haline gelmişlerdir. Osmanlı dönemindeki Türklere dair geniş bir portre çalışması da ortaya koyar eserlerinde: Vezirler, paşalar, beyler, ağalar, kaymakamlar... Kibir, şehvet ve kana susamışlıkta hepsi birbiriyle yarışır.”( bkz Prof. Dr. Cemalettin Latiç,Balkanların Bitmeyen İvo Andriç Kavgası)

I.Dünya Savaşı sırasında milliyetçi etkinliklerinden ötürü Avusturya-Macaristan yetkilileri tarafından bir süre gözaltında tutuldu. Savaşı izleyen yıllarda Yugoslavya Dışişleri Bakanlığı’nda çalıştı. Budapeşte, Madrid, Cenevre ve Berlin’de dış görevlerde bulundu.
1920’den sonra öykü kitaplarını yayınladı.. II. Dünya savaşı döneminde Drina Köprüsü ve Gün batarken adlı Bosna tarihi ile ilgili romanlarını yazdı.

Sırp halkının sesi olarak kabul edilen Andriç 1939 yılında Yugoslav Krallığı’nın isteği üzerine “Kosova sorununun çözümü” adı altında bir proje hazırlamış, bu projede,  Müslüman Arnavutların Türkiye’ye göç etmesini ve Arnavutluk topraklarının Yugoslavya’yla İtalya arasında bölüştürülmesini önermişti. [2] ( Bu durumda Kuzey Arnavutluk ve Draç limanı Sırbistan himayesine girecek böylece Sırbistan’a deniz kıyısı sağlayacaktı).

26 Ekim 1961 yılında İsveç Akademisi tarafından Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. 30 milyon dinar tutarındaki ödül parasını Bosna-Hersek'teki kütüphaneye bağışladı. [3] Nobel Ödülü ile tüm dünyada tanınan bir yazar oldu. Pek çok ülkede konferans için davet edilmişti. Kahire'de iken hastalandı ve Avrupa ve Kuzey Amerika'daki tüm tanıtım etkinliklerini iptal etti.

Yugoslav ve Sırp bilim ve sanat akademilerinin üyesi olmasının yanı sıra, Bosnalı ve Sloven meslektaşlarının muhabiri oldu ve Belgrad, Saraybosna ve Krakov üniversitelerinden fahri doktora aldı.

16 Mart 1968'de eşi öldü. Sağlığı kötüye gitmesine rağmen 1974 yılına kadar yazmaya devam etti. 13 Mart 1975'te 82 yaşında, öldü ve yakılan cesedinin küllerinin bulunduğu vazo, 24 Nisan'da Seçkin Vatandaşlar Sokağı'na gömüldü.[4]

Sırpların sesi olarak kabul edilen yazar, Müslüman Boşnaklar, Hırvatlar ve Arnavutlar tarafından pek de sevilemedi. Avrupalılar ve Sırpların gözünde Hümanist, tarafsız ve insancıl olarak görülen yazar, eserlerindeki kahramanları Türklük ve Müslümanlık aleyhine konuşan sözcüler -yansıtıcı bilinçler- olarak kullanmaya dikkat etmişti.

Ödülleri

26 Ekim 1961 Nobel

1962'de Cumhuriyet Nişanı,

27 Temmuz Bosna-Hersek Ödülü,

1967'de AVNOJ Ödülü ve

1972'de Sosyalist Emek Kahramanı Nişanı

 

DİĞER ESERLERİ VE İÇERİKLERİ HAKKINDA

Lanetli Avlu, adlı eserinde İstanbul’daki bir cezaevinde olan Müslüman, Hıristiyan, Yahudi mahkûmlar birbirlerine hem gündelik hem tarihi öyküler anlatarak Osmanlı zamanındaki ve günümüzdeki Balkanların ahvalini ortaya koymuş olurlar. Travnik Günlüğü adlı eser 19. Asırda Bosna ve Travnik’in nın etnik yapısı ve Osmanlı öncesi ve sonrası Balkanları anlatmıştır.

Ömer Paşa, adlı eserinde Avusturya ordusunda Lika’lı bir Hıristiyan iken sonradan Müslüman olup Seraskerliğe kadar yükselen Saraybosna’ya savaşmak ve halka zulmetmek için gelmiş gibi gösterilen Ömer Paşa’nın konağında meydana gelen olaylar anlatılır.[5]

Güneşli Tarafta adlı eserinde kendi otobiyografisini roman haline getirmeye çalışmış, gözetim altında tutulduğu süreçlerden de söz etmiştir.

Sinan'ın Tekkesinde Ölüm, adlı eseri Saray Bosna’daki etnik mozaiği temsil eden insanların i ve gündelik hayatlarını anlatan hikâyelerden oluşur.

  

DRİNA KÖPRÜSÜ ( Geniş bilgi özeti için : Drina Köprüsü Hakkında Bilgiler Yazmı Basımı Özeti)

ESERLERİ

Ex Ponto (1918)

Travnik Günlüğü (1945)

Drina Köprüsü (1945)

Ömer Paşa Latas

Lanetli Avlu (1954)

Most Na Zepi (1925)

Anika's Times (1931)

The Journey of Alija Derzelez (1920)

Jelena, Zena Koje Nema (1963)


KAYNAK

[1] Prof. Dr. Cemalettin Latiç, https://www.aa.com.tr/tr/analiz-haber/balkanlarin-bitmeyen-ivo-andric-kavgasi-/1391160

[2] Prof. Dr. Cemalettin Latiç, https://www.aa.com.tr/tr/analiz-haber/balkanlarin-bitmeyen-ivo-andric-kavgasi-/1391160

[3] https://tr.wikipedia.org/wiki/Ivo_Andri%C4%87

[4] https://tr.wikipedia.org/wiki/Ivo_Andri%C4%87

[5] https://www.pandora.com.tr/kitap/omer-pasa/753086