İrtifāˁ إرتفا Arapça kökenli bir sözcüktür ve “yüksekte olma, yükseklik “ anlamlarında sözcükler üretilen “ rf’ “ kökünden gelmektedir. Bu nedenle “ yükseltme, kaldırma “ anlamındaki “ ref’ “ ; yükseltti, kaldırdı anlamındaki “ rafaˁa رفع,” yükseltilmiş anlamındaki “ terfi’ “, yükselmiş yüce anlamlarına gelen mürtefi sözcükleri ile aynı kökten gelmektedir.
refˁ etmek : (yasa) kaldırma, iptal etme
İrtifâ almak: Güneş’in doğuş yerine göre yükseldiği evreyi ölçmek, hesap ve tayin etmek,
İrtifâ Aleti
Eski devirlerde vakti tayin edebilmek için Güneş’in doğduğu noktadan itibaren ne kadar yükseldiğin, hesaplamaya, ölçmeye, tayin etmeye yarayan aletin adıydı. İrtifâ aletine usturlap da denirdi. İrtifa almak ""barometre ile bir yerin yüksekliğini ölçmek” anlamındaydı.
A.Talat Onay, İrtifâ aleti hakkında şu bilgileri vermiştir. “ Eskiden büyük camilerin yanındaki muvakkithanelerde oturan muvakkitler irtifâ alırlar umumi saatleri ayar ederlerdi. “ Kullandıkları alet, üzeri rakamlar yazılı rub’ daire şeklinde mücella bir tahta idi “ Bu tahtaya küçük bir şakül de bağlıydı “ [1]
İrtaif alamak veya irtifa aleri eski edebiyatta aşıkların buluşma vaktinde sözleşmeleri, buluşma saatlerini ayarlamak anlamlarında kullanılmıştır.
İrtifâ aldı bu gün yâri ile aşık-ı zâr Kastamonulu Sa’di
İrtifâ-ı almağa olmuş mühendis çarh ana
Mihr-i usturlab edip kılmış şuâın rsiman
[1] A.Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996, s. 283
