İroni Kökeni Eşanlamları Edebiyatta İroni
İroni kelimesinin Antik Yunan dilinde “bilmezden gelme, ikiyüzlülük etme, asıl maksadını gizleme” anlamlarına gelen “eirōneía” sözcüğüne dayandığı düşünülür. ( eírō είρω söyletmek HAvr *werə-3 söylemek [1] Bu sözcük Yunancadan Fransızcaya “ironie” şeklinde “ kinaye, alaylı anlatım” anlamı ile geçmiştir.
Bu sözcük Fransızcadan Türkçeye ironi şeklinde geçmiştir. İroni sözcüğü Türkçe sözlüklerde “ kinayeli ifade, alaylı anlatım, biriyle ya da bir olayla alay etme “, “söylenen sözün tersini kastederek kişi veya olayları alay yoluyla eleştirme “ uyarma, anlamlarıyla tarif edilir.
İroni kelimesinin Türkçedeki eş anlamlıları: Alay, İstihza, Alaysama sözcükleridir.
Somurtkan birine “yüzünde güller açıyor” , geç kalan birine “ erkenci kuş gibisin “ diye sitem etmek ironidir.
İroni Örnekleri
Çok mütevazı birisi olduğunu mükemmel oluşunu da bu alçakgönüllü oluşuna borçlu olduğunu söylüyor.
Dostlar kazıklamak içindir.
Dostlarım! Dünyada hiç dost yoktur!
Edebiyat ve Tiyatroda İroni
İroni sözcüğü edebiyat ve tiyatroda “ ifadenin etkisini artırmak için, bir şeyin tersini söyleyerek alay etme” anlamında kullanılır. İronik ifadede beğenilmeyen, tenkit edilen; bir tutum davranış, olgu veya durumu ters yönden aktarılan sitem, alay veya tahkirler bulunmaktadır. Sözü ince bir alay ve kinaye ile tersinden ifade etmek ironi yapmak demektir. İronik ifadede kullanılan sözcüklerin tersi işaret edilir. Söylenenin tam tersinin kastedilmesi ironik ifadedir. İronik ifadede alay ve kinaye öne çıksa da amaç mizah değil sözlerin tersinden veya dolaylı yönlerden eleştiri yapmaktır.
Şiirde İroni Örnekleri
Eski eş’arda dürbin ile mana gözükür.
Yeni eş’arda mana diye bir külfet yoktur.
Eski şairlerde anlam dürbün ile gözükecek kadar uzaktır. Yeni şairler de ise anlam diye bir kaygı, amaç, külfet dahi bulunmaz.
Edebiyatı tutup boğdu gürûh-ı kudemâ
Okuyun siz de onun cânına ey genç üdebâ
Eski edebiyatçılar edebiyatı anlaşılmaz hale getirmişlerdi. Ey gençler siz de hem eskilerin hem de edebiyatın canına okuyunuz.
Vallahi billahi sevmedim onu
Hepsi de iftira, hepsi de yalan !
Bana ne göçtüyse İskenderun’dan
Gözüme toz kaçtı ağlamam ondan Şahamettin Kuzucular
Gâh şu tokmak, gâhî kısmet, gâhî kahpe felek vurur...
Cam çekiç, küp gibi sertiz; kaya kırmayı gözleriz. Şahamettin Kuzucular
