Osmanlıca yazılışı: İbâdet: عبادة
İbadet, Hami Sami dillerinden Arapçaya geçmiş olan [1]ve Arapçada hizmet etme, kul veya köle olma, tapma, tapınma anlamlarında sözcükler üretilen ( ‘ bd ) kökünden gelmektedir. İbadet kelimesi kulluk etti anlamına gelen( ibāda ͭ عبادة ) fiilinin fiˁāla(t) vezninde mastarı olmaktadır. [2] Bu nedenle ibadet sözcüğü kulluk etti anlamındaki ( ˁabada ) ve kul köle anlamındaki ( abd ) , köle oldu anlamındaki ( abdi ) sözcükleri ile de aynı köke dayanmaktadır.
İbâdet sözcüğü sözlüklerde “Allah'a karşı gösterilecek saygı ve hürmet, Allah'ın emirlerini yerine getirmek, yasakladığı bütün haramlardan uzaklaşmak” olarak tarif edilir. “Diğer Sami dillerinde #ˁbd kökü "çalışmak, hizmet etmek, köle olmak" anlamında olup, "tanrıya tapınma" anlamı Arapçaya mahsustur.”[3]
Özellikle divan şairlerimiz ibâdet sözcüğünü çok geniş anlamlarda Güneşe, güle, puta ( büt), saneme ( Hıristiyan güzeli heykeli putu) , sevgiliye, yanağa, kaşlara vb tapınmak gibi çeşitli anlamlarda da kullanmışlardır.
Baş koydum önünde hele ben bir sanemin kim
Her secdesine din ile iman fedâdır Esât
Gördükçe yâri secde-i şükr eyleriz müdam
Vakt-i tulû-ı şemse düşer ibadetimiz Seyyid Vehbi
Kıldı sücûd haddine karşı gül ü semen
Etti kıyâm kâmetine serv-i bostan Baki
Malum olan tâ izzet-i lâhût –ı muhabbet
Biz bir sanem-i hüsne sücûd etmeğe geldik Avnî
Gör secde-i niyâzı sen bana hublarda
Şayeste-i perestiş bir afitâb göster Naili
Naili bu beytinde bana güneş yüzlü bir güzel göster de ona nasıl ibadet ettiğimi gör diyor.
Hangi büttür bilmezem imanım gâret kılan
Sende iman yok ki senden aldı diyem imanını Fuzuli
Kula lâyık olan ibâdet imiş
Hizmet-i Hak aceb sa'âdet imiş Aziz Mahmud Hüdayi Şiirler
Bir ağaç ki, eğile eğile
İbadet olmuş,
Bir ağaç ki “ağaç” deyip geçmek
Adet olmuş Arif Nihat Asya
[1] https://www.nisanyansozluk.com/kelime/ibadet
