Hulûli Nedir
Osmanlıca yazılışı hulûl : حُلُولْ
Hulul kelimesi: “Girme. Dâhil olma. İçine gizlice giriş. Halletmek. Vuku' bulmak. Zuhur etmek. “ Gelme, gelip çatma. Girme, sinme. “ Tanrı’nın ruhunun herhangi bir bedene girdiğine inanmak. “, “ bir cismin başka bir cisme girmesi, sızması, iki şeyin birleşmesi ", Bir menzile inmek ve geçişme,[1] anlamları ile açıklanır.
Hulul inancı Budizm’de ortaya çıkmış, Hiristiyanlık ve Çeşitli İslami tarikatlar a da sirayet etmiştir. İslami tarikatların anlayışına göre “İlâhî zâtın veya sıfatların yaratıklardan birine veya tamamına intikal edip onlarla birleşmesi “ [2] manasında anlaşılmıştır. Şu halde hulûli demek tenâsüh ve hulûl düşüncesine inanmış olanlara denmektir.
Bazı Hıristiyanlar Tanrı’nın Hz İsa' 'nın bedeninde, Bâtıni, Melami, Bektaşi Alevi inançlarına sahip olan bazı Müslümanlar ise Allah’ın Hz Muhammed’in, Hz. Ali’nin, On iki İmam’ın ve Hacı Bektaşi Veli’nin bedeninde insan olarak dünyaya geldiğine inanır. Bu inançlara sahip olan kişilere ise hulûli denilmiş olur.
Hulûli inancında olanlara göre ulûhiyet derecesine ulaşanlar Allah ile bütünleşir. ( bkz İnsanı Kamil Nedir? Kimler İnsanı Kâmil Olabilir? ) Bu ise “ulûhiyetin bedenleşmesi” demektir. İnsanı Kamil ; “maddî ve mânevî, kesif ve latif, zulmânî ve nûrânî, cismanî ve ruhanî, süflî ve kutsî âlemde var olan her şeyi, yani Hakk’ın her mertebedeki tecellilerini ve kemallerini kendisinde taşıyan kimse “[3] olarak kabul edilir. İnsan-ı kamil tasavvuftaki mertebelerin zirvesi Allah ile bütünleşme makamı olmaktadır. Yedi mertebeden oluşan olgunlaşma süreci ve varlık mertebelerinin sonuncusu olmaktadır. İnsan-ı kâmil yaratılmış olan on sekiz bin âlemi on sekiz bin gözle seyredebilen âlemin sırlarına vakıf biri olarak kabul edilir.
“Hulûl ve tenasüh inançlarına kail olanlar ruhun cesetten ayrılır ayrılmaz diğer bir bedene gireceğine inanır. Ulûhiyettin tecessümü itikadında bulunanlara hûluli denir ”[4] ( bkz Devr ve Tenasüh İnancı ile Devriye )
Bu düşünce divan şirinde de işlenmiştir. Bazı şairlerimiz bu inançlara karşı çıkmış bazı şairlerimiz ise bu inancın taraftarı olmuştur.
Hulûlînin azâbı düzâhilerden de müşküldür.
Olur merkep gelirsem havfı an be an hadis İzzet Molla
Düzâhi cehennemlik demektir. Buna göre İzzet molla, hulûliler “ölünce dünyaya eşek olarak gelirsem diye cehenneme gidecek olanlardan daha çok azap çekerler.
Cism -i vâhit olalım dermiş o can paresine
Korkarım şeyh dahi oldu hûluli mezhep Sünbülzade Vehbi
Devr Ruh Göçü İnancı Tenasüh ve Devriye
Ruh Nedir Ruhun Varlığı Hülul Tenasüh Devr ve Ruh Göçü
[1] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/hulul-nedir-tanri-bedenlere-girer-inanci/96346
[2] Kürşat Demirci, HULÛL , TDİA ,cilt: 18; sayfa: 341
[3] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/insani-kamil-nedir-kimler-insani-kamil-olabilir/139319
[4] A. T. Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, Haz. Cemal Kurnaz ) MEB , 1996 S.272
