Hayri Name’den ( 2)
“Matleb-i Hüsn-i Kelâm-ı Mevzûn”
1 Ey safâ-yâb-ı kelâm-ı mevzûn
Âşinâ-yı sühan-ı gûnâgûn
2 Tab‘un eylerse eger şi‘re heves
Sana ma‘nâsını fehm itmek bes
3 Sühanân-ı şuarâ-yı eslâf
Kalbi âyîneveş ider şeffâf
4 Türkîde Nef‘î ile Bâkî’ye bak
Gayrı dîvânları da kıl mülhak
5 Anlarun şi‘ri metîndir ammâ
Gayrisinde dahı var çok ma‘nâ
6 Şuarâ-yı Acemün dîvânı
Hüsn-i ma‘nî ve maârif kânı
7 Tâlib ü Sâ’ib ü Örfî vü Selîm
Feyzî-i Hind Nazîrî vü Kelîm
8 Tâze-gûyân-ı zamânda Şevket
Ma‘nî-i tâzeye virdi sûret
9 Sâhib-i Hamse Nizâmî Husrev
Her biri cilvede bir ma‘nî-i nev
10 Câmî vü Enverî vü Hâkānî
Her biri mülk-i suhan sultânı
11 Bülbül-i şâh-tırâz-ı Şîrâz
Sa‘dî vü Hâfız-ı ma‘nî-perdâz
12 Suhanân-ı kudemâ-yı şuarâ
Hak budur biri birinden a‘lâ
13 Yok nihâyet şuarâ-yı Acem’e
Hep esâmîleri sığmaz kaleme
14 Bizde var ekserinün dîvânı
Oku fehm eyle de gör vicdânı
15 Şi‘ri çokdur şuarâ-yı Arab’un
Ki odur mâyesi Şâm ü Halebün
16 Dime ebyâtına nâ-mevzûndur
Anun evzânları dîger-gûndur
17 Niçe ma‘nâları var raks-âver
Meş‘al-âsâ döker esmâ‘a şerer
18 Var içinde niçe eş‘âr-ı kibâr
Ki komaz âyine-i dilde gubâr
19 Niçe bin na‘t-ı şerîf-i Nebevî
Midhat-ı mu‘cize-i Mustafavî
20 Her biri kıt‘a-i elmâs-ı semîn
Her biri dürr-i girân-kadr-i metîn
21 İntisâba çalış ol eş‘âra
Ara ma‘nâsını fehme çâre
22 Arabî bilmeyicek iş bitmez
Fârisî ârife tenhâ yitmez
23 Arabî ile olur cümle ‘ulûm
İlm olur bî-Arabî nâ-mefhûm
24 Lügat ü elsüne sultân Arabî
Arabî kıble-i Kur’ân u Nebî
25 Bu iki bâl ile eyler pervâz
Tâ’ir-i şi‘r-i ma‘ânî-perdâz
26 Hikmet-âmîz gerekdür eş‘âr
Ki me’âli ola irşâda medâr
27 Âb-ı hikmetle bulur neşv ü nemâ
Gülşen-i şi‘r ü riyâz-ı inşâ
28 Olmasa şi‘r mecâz-ı mutlak
Virse ma‘nâya hakîkat revnak
29 Yohsa her nazm-ı tehî vü sâde
Ola ma‘nâdan o da âzâde
30 Tâze mazmûndan ola ol hâlî
Olmaya tevriye ile hem mâlî
31 Bâ-husûs olmaya teşbîh tamâm
İstiârât ü cinâs ü îhâm
32 Dimeden şi‘ri sükût evlâdır
Şi‘rden maksad olan ma‘nâdır
33 Baksan ekser suhan-ı şâir-i hâm
Zülf ü sünbül gül ü bülbül mey ü câm
34 Çıkamaz dâ’ire-i dil-berden
Kadd ü hadd ü leb ü çeşm ü berden
35 Geh bahâra tolaşur geh çemene
İlişür serv ü gül ü yâsemene
36 Reh-i nâ-reftede cevlân idemez
Sapa vâdîleri seyrân idemez
37 İdemez sayd-ı maânî-i bülend
Atamaz gayr şikârına kemend
38 Geçinür ma‘nî-i hâyîde ile
Lafz-ı meşhûr u cihân-dîde ile
39 İki har-vârdur o beyt-i dütâ
K’olmaya tâze kumâş-ı ma‘nâ
40 Söyleme şi‘ri tehî ma‘nâdan
Ağunı çekme balıksız mâdan
41 Nazm kim olmaya ma‘nâya karîn
Kendüdür hâtem-i bî-nakş-ı nigîn
42 Şi‘r-i bî-ma‘nî-i bî-îhâma
Benzer ol câmeken üzre câme
43 Kokusuz lâleye benzer o sühan
Ki ola lafzı tehî ma‘nâdan
44 Benzer ol matla‘-ı hâlî hâma
Mağzdan hâlî olan bâdâma
45 Ânı yok dil-bere benzer o kelâm
K’olmaya anda cinâs ü îhâm
46 Öyle pâkîze gerekdür eş‘âr
Ki anı bir işiden ola hezâr
47 Ola ma‘nâsı güzel lafzı metîn
Hâme hâke koya dest-i tahsîn
48 Hicvden el-hazer ey cân-ı peder
Ki virir meşreb-i irfâna keder
49 Hüsne sarf eyle sözi şâir isen
Halkı teshîre çalış kâdir isen
50 Tîz ferâmûş olunur nesr suhan
Nazm ammâ ki ider devr-i dehen
51 El-hazer hicvün olur gâyeti şûm
Halk beyninde hakîr ü mezmûm
…
ÂDEM CEYHAN, “DİVAN EDEBİYATI ARAŞTIRMALARI DERGİSİ”, Nâbi’nin Şiir ve Diğer Edebî Konular Hakkındaki Görüşleri, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 5, İstanbul 2010, 1-34.
