Günümüzdeki hanım iğnesi “toplu iğnenin süs olarak kullanılan, iri başlı, renkli bir türü”, “kadınların elbiselerinin göğüs, yaka vb. yerlerine taktıkları süs eşyasına “ denir. Eski devrilerde de kadınların gergef, dikiş ve nakış işlemek için kullandıkları küçük iğnelere hanım iğnesi veya hayal iğnesi denmişti.
Fakat hanım iğnesi veya hayal iğnesi tabir eski devirlere bir takım mecazi anlamlarda da kullanılmış bu sözcükler teşbih amaçlı olarak da kullanılmıştı. Eskilerin güzelleri, elif gibi uzun ve ince, ağzı nokta kadar küçük vb tasavvur ettikleri gibi ince, narin ve zayıf hanım kızlara mecazi olarak hanım iğnesi de derlermiş. Osmanlı döneminde, Boğaz, Saadabat Haliç ve Göksuda hanımların deniz sefası için kiralanan, zarif, ince uzun kayıklara ve çıtkırıldım kişilere de hanım iğnesi dendiği ortaya çıkar.
Divan şairleri de bunu kullanmışlar sevgilinin ve güzellerin can alıcı bakışlarını da hayal iğnesine hanım iğnesine benzetmişlerdir.
Bir hayal iğnesidr hancer-i ser-tîz-i niğâr
Gözü onunla dil-i âşıka çok nakş geçer Emri
