Hak Aşığı Nedir

Hak aşığı tabiri Türk Halk ve Âşık Edebiyatında ilahi güçler tarafından üç bade – dolu – içirilerek aniden saz çalma ve şiir söyleme kabiliyetine erişen âşıkları ifade eder.

Hak aşığı tabiri TDK “ Yazın Terimleri Sözlüğün 1974” ’te “ Pir elinden bade içmiş, dili çözülüp şiir söylemeye başlamış gerçek âşık” şeklinde tarif edilir.  

Hak aşığı tabiri âşık edebiyatında rüyalarında şeyh, derviş, pir, Hızır gibi kutsi bir varlığın elinden üç adet bade içerek uzak diyardaki bir kıza âşık edilen;  uyanır uyanmaz saz çalma ve koşuk söyleme marifetine kavuşan halk ozanlarını diğerlerinden ayırmak için kullanılır. Bade içerek " Hak aşığı " olan bir ozan ilahi kudret eli ile âşık edilmiş, diğer aşıklardan üstün mertebeye ulaşmış, kutsanmış aşık demektir.

Hak aşığı olabilmek motifi, efsane,  destan, halk hikâyeleri ve halk şiirinde karşımıza çıkmaktadır. Hak aşığı olabilmenin temel yolları   - üç dolu- bade içmek; uzak bir diyardaki kıza rüyada âşık olmak;  rüyadan çok zor uyanmak;   uyandıktan sonra saz çalmak ve şiir söyleme yeteneğine kavuşmak şeklindedir. Hak aşığı bade içtiği rüyadan “dini bilgiler ile din ilmini “ de öğrenmiş olarak uyanmaktadır.

İkili halk hikâyelerimizin pek çoğundaki âşıklar Hak aşığı olarak anlatılır.  Eşref Bey Hikayesi, Sümmani ile Gülperi Hikayesİ, Asuman İle Zeycan, Derdiyok ile Zülfüsiyah   gibi halk hikayelerimizin erkek kahramanları hak aşığı olmuşlardır. Ayrıca bu hikayelerimizde  bade içme ve hak aşığı olma motifleri çok detaylı olarak anlatılır.

Hak Aşığı Kabul Edilen Badeli  Ozanlarımız

Bade içtiğine inanılan veya bade içtiğini söyleyen âşıklarımız şunlardır: Kuloğlu, Kayıkçı Kul Mustafa ,  Katib , Erzurumlu Emrah ,  Erzurumlu Aşık Sümmani  ,  Divriğili Deli Derviş Feryadi ,  Aşık Yemini Derviş Muhammet ( Malatya- Arguvan) ,  Aşık Ferrahi ,  Kağızmanlı Hıfzı  ,  Musa Merdanoğlu  ,  Posoflu Aşık Müdami ,  Deliktaşlı Ruhsati , Âşık Zülali,  Âşık Şenlik,  Ercişli Emrah  ,  Âşık Ardanuçlu Efkari, Şarkışlalı Talibi Çoşkun , Arapgirli Aşık Fehmi Gür,  

 Badeli Hak âşıklarının bazıları daha da yüceltilerek Üçler, Yediler ve Kırklara karıştırılır. Pir Sultan Abdal, Aşık Yemini Derviş Muhammet  ( Malatya- Arguvan) ,    Deli Derviş Feryadi ( Divrikili )  Kaygusuz Abdal  ,  Kul Himmet Üstadım , bu tip Hak aşıklarıdır.  [1]


[1] https://edebiyatvesanatakademisi.com/post/bade-icme-ruyada-asik-olma-gelenegi/75287