Gözlem , TDK’nın tarifine göre gözlem “bir nesnenin, olayın veya bir gerçeğin niteliklerinin bilinmesi amacıyla, dikkatli ve planlı olarak ele alınıp incelenmesidir.”
Gözlem, olayların, olguların, nesnelerin neden, sonuç ilişkilerini incelemek; belirleyici vasıflarını tespit etmek, bilgi edinmek ve sonuçlar çıkarmak amacıyla yapılan takip etme işidir.
Bilimsel Gözlem
Gözlemler bilimsel, sanatsal, bilişsel ve eğitsel amaçlı olarak yapılırlar. Gözlemler görme, işitme, tatma, koklama, dokunma duyuları ile verileri kayıt altına alacak, takip ve kontrol edecek araçlarla yapılır.
Bilimsel gözlemler, hedeflenen bir bilgiye ulaşmak amacıyla, takip metotları ve araçları ile kayıt yöntemleriyle yapılan dikkatli planlı, bilinçli, aşamalı izlemeler olmaktadır. Bilimsel gözlem ve araştırma metodu bilimin her dalı için en önemli ve en geçerli bilgi edinme yolu, bilimsel kuram ve kanun oluşturabilme dayanağı olmaktadır. Bilimsel gözlemlerin tıptan astronomiye ve tabi bilimlere kadar çok geniş kullanım alanları bulunur.
Bilimsel gözlemler amaçlarına ve niteliklerine uygun olarak doğal veya laboratuar ortamlarında yapılır. Bilimsel gözlemler, doğrudan, dolaylı, sistematik, rastlantısal açık ya da gizli şekillerde yapılabilir.
Sanat Dalları ve Edebiyata Gözlem
Diğer sanat dallarında da olduğu gibi edebiyatta da gözlem çok önemlidir. Örneğin bir ressam gözlemleyemediği bir şeyin resmini oluşturamaz. İnsan ve hayvan anatomilerine dair oran, orantı ve boyutları bilinçli ve planlı bir şekilde öğrenemeyen bir heykeltıraş başarılı bir eser ortaya çıkaramaz. Müzisyenler bile sesleri doğayı, insanı ve nesneleri gözlemleyerek elde etmiştir.
Edebi eserler yazarının gözlemleri, deneyimleri ve gözleme dayalı bilgilerinin mahsulü olmaktadır. Edebi eserlerde bulunan mekân, olaylar, nesne, kişi, sosyal çevre vb tasvirleri yapılan gözlemlerin sonucudur.
Gözlem, edebi eserlerde de doğaya, kişiliklere, olgulara, varlıklara dayalı bilinçli incelemelerin sonucu ortaya çıkar. Bu nedenle tasvir ( betimleme ) ile gözlem arasında doğrudan ilişki vardır. Tasvirler gözlem soncu elde edilmiş verilerin kelimler ile yapılmış resimleri videoları gibidir. Doğaya, olaylara, olgulara, varlıklara, kişilere, insanların ruhi ve fiziki portrelerine bilinçli ve inceleyici gözle gözlemleme yapamayan, belirleyici özelliklerini seçemeyen yazarlar başarılı olamazlar.
