Osmanlıca yazılışı: Fermâyiş : فرمایش
Fermâyiş Farsça kökenli bir sözcüktür ve “ buruki emir, buyurmak” anlamına gelen “fermūden” fillinden gelmektedir. Fermâyiş sözcüğü lügatlerde “Emretme, buyurma. Emir, ısmarlama, sipâriş” [1] anlamlarıyla izah edilir. Sözlük anlamına rağmen fermâyiş sözcüğü “halk dilinde şal veya kumaş “ [2]anlamında kullanılmıştır.
fermâyiş-i şâl : فرمايش : Çok kiymetli şal, şal siparişi
Ancak eski edebiyatta fermâyiş adı verilen çok kıymetli elbiseler, şallar ve giysiler de bulunur. Bu giysilerin emir üzere giyildiği, özel izne tabi olduğu, çok değerli oldukları, giyilmesinin emre tabi ve zorunlu olduğu, üniforma benzeri resmi bir kıyafet olabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
O yılan mavili fermâyişi dün ben aldım
Tâze semmûr için etrafa haber saldım Vâsıf
Vâsıf’ın bu şiirinde mavi renkli- muhtemelen yılan renkli veya desenli, samur ( semmur) kürkünden yapılmış bir elbise olabileceği ortaya çıkmaktadır.
“fermâyiş idü iz yine ki âher-iğam-âr arï-yı elâdur u dolanmaz ura ağyâr ï-ğâneni oymazla gire meclis-i râza.”
Osmanlılarda samur kürk Sultan’ın emri ile verilir, samur kürkü sadece saray erkânı, vezirler ve beylerbeyleri giyebilirdi. İran kültüründe de fermayiş giyebilmenin benzer kaidelere bağlı olduğu muhakkaktır.
Babür şah’ın yazdığı Babür name adlı eserinde fermayiş sözcüğü bir tür gemi adı olarak kullanılmıştır..” Fermâyiş gemisi biraz ileri geldi. Fermâyiş gemisine binip, suyu geçerek, bengâlelilerin yurtla rını gezdikten sonra, Güncâyiş gemisine….”
[1] https://www.lugatim.com/s/fermayi%C5%9F
[2] A.T. Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar , MEB, 1996
