Edebiyat türlerini ilk önce “Sözlü Edebiyat” ve “Yazılı Edebiyat “olarak iki gruba ayırmalıyız.
SÖZLÜ EDEBİYAT
Sözlü edebiyat ilk ortaya çıkışı yazılı bir metne, belgeye, vesikaya vb dayanmayan konuşma dilinde ortaya çıkmış olan, dilden dile dolaşan, derlenip yazıya geçene kadar geçmişten günümüze kadar konuşma dilinde yaşayan edebiyat ürünleridir. Sözlü edebiyat ürünleri genellikle söyleyeni bilinmeyen anonim edebiyat ürünleridir. Sözlü edebiyat ürünleri ise Anonim olanlar ve Âşık Edebiyatı olmak üzere iki kola ayrılır.
1. Söyleyeni Bilinmeyen Anonim Edebiyat Türleri
Kendi arasında manzum olanlar ve mensur- düz anlatı - olarak iki gruba ayırmak gerekir.
a) Manzum olanlar: Türkü, mani, nini, ağıt, manzum bilmece
b) Mensur olanları: Destan, masal, efsane, halk hikâyeleri, güldürücü fıkralar, bilmece, tekerleme, atasözleri, köy seyirlik oyunları, halk tiyatrosu
2. Söyleyeni bilinenler:
Sözlü edebiyatın söyleyeni bilinen dallarlı ise daha ziyade âşık edebiyatı çerçevesinde verilmiştir.
Âşık edebiyatı kendi içinde din dışı ve dini tasavvufi ( tekke – zümre) âşık edebiyatı ve türleri olarak ikiye ayrılır.
a) Din dışı âşık edebiyatı manzume türleri: Koşma güzelleme , semai , koçaklama , varsağı lebdeğmez , atışma, deyişme, karşılaşma , muamma muammalı atışma taşlama, deyişme, meydanlaşmadır. Âşık edebiyatında serencam denilen manzum parçalar ile karışık kısa hikâyeler ile kahramanlık ve asıl aşk hikâye anlatma ve üretme geleneği de vardır. Türkülü hikâye oluşturan âşıklara musannif denir.
b) Tekke Zümre Edebiyatı Ürünleri: Dini, tasavvufi, tekke ve zümre edebiyatının manzum ürünleri: Şathiye , devriyye arşiye , ilahi, deme, saz, nefes , hikmet , düvaz , satranç – vezn-i ahar,
YAZILI EDEBİYAT
Yazılı edebiyat ürünlerini kendi arasında “Sanatsal Metinler “ve “Öğretici Metinler “ olarak iki dala ayırmak lazımdır.
SANATSAL METİNLER
Sanatsal metinleri kendi arasında: 1.Coşku ve Heyecana Bağlı Metinler ve 2. Olaya Dayalı Metinler olarak iki gruba ayırmalıyız.
1.Coşku ve Heyecana Bağlı Metinler: Şiir
2.Olaya Dayalı Metinler: kendi arasında “Anlatmaya Dayalı Olanlar” ve” Göstermeye Dayalı Metinler “ olarak iki dala ayrılır.
a) Anlatmaya Dayalı Olay Metinleri: Hikâye, Roman, Fabl
b) Göstermeye Bağlı Metinler: Dram, Trajedi, komedi, müzikli tiyatro türleri
ÖĞRETİCİ METİNLER
Makale, Deneme, Sohbet, Röportaj, Fıkra, Eleştiri, Hatıra (anı), Günlük, Mektup, Gezi, Biyografi
