Ayak Almak Deyimleri ve Kadeh Almak
Ayak almak tabiri pek çok anlama gelirdi. Mesela bir şeyin sonunu almak, sona gelmek son kalıntılarını toplamaya denirdi. Ayak almak deyimi madencilikte de kullanılır, örneğin maden ocaklarının dehlizlerini tutan direkleri toplamaya da madenciler ayak almak derlerdi. Çıplak bir ata binerken de bir ayağı tutmaya ayak almak denirdi.
Ozan geleneğinde kafiyeye ayak veya uyak da denmektedir. Atışma, meydanlaşama vb için karşılaşan veya yarışmaya karışan iki aşığa bir söz söylenir bu söze göre kafiyeli dörtlükler kurarak hünerlerini göstermeleri ve yarışmaları istenirdi. Buna sebeb ilk ozanın ilk dörtlüğünde kafiyeye AYAK AÇMAK adı verilirdi. İkinci ozanın bu kafiye ile devam etmesine ise ayak almak denirdi. ( bkz .Askı İndirmek Ayak Ayak Açmak Nedir )
Kadı tarafından görevlendirilen çarşı ve Pazar esnafını dolaşarak, malların kalitesini ve fiyatlarını denetleyen, kadı vekili zabitanlara da ayak naibi denirdi. ( bkz Ayak Naibi Nedir Beyit Örnekleri )
Ayak almak ayağını kaydırmak deyimi rakibin işini elinden almak, rakibin ayağını kaydırmak, onun görevini işini üstlenmek anlamında da kullanılmaktadır.
Ayağı Yani Kadehi Ele Almak
Ayak almak deyimi eski devirlerde kadehi ele almak anlamında da kullanılmıştı. Çünkü eski devrilerde kadehin incelen yerine de ayak denildiği. kadehin bu ince yerden tutulduğu unutulmamalıdır.
kadehe de ayak deniliyordu. ( bkz Ayak Kadeh Şiirlerde Ayak Çekmek ) Dian şairleri ayak almak tabirini mecazlı, tevriyeli, tenasüplü, ihamlı ve kinayeli ve bir kaça manaya gelecek şekilde kullanmaktan çok hoşlanmışlardır.
Sürçenin mest diyü ayağın almak ister
Görmedim ben bu ayak naibi gibi şirir Sabit
Bir acep devre yetiştik ki gelen bezmimize
Muttasıl ayağımız almaya ruhsat gözetir. Katip Bahşi
Meyi ayağda gördüm elde tuttum yüz verdim
Ne haramzade imiş başıma çıktı şimdi ( la edri )
Her ne dem lutf eyleyüp bezmi müşerref eylesen
Ehl-i bezm ayağına yüz sürmeğe âmâdedir.
Beyitte "ayak" kelimesi iîhâm ve tevriyelidir. Ayak, hem bacak, hem de "kadeh" anlamındadır.
