Ahal Teke ve Anavatanı  

Ahal Teke, anavatanı Orta Asya ve Türkmenistan olan dünyanın en eski at ırklarından birisi olduğu düşünülen parlak renkleri ile meşhur Türk atlarıdır.

Bu atın adı Türkmenistan'ın Kopet Dağları'ndaki Ahal vahasında bulunan Ahal vilayeti ve bu yörede yaşayan Teke Türkmenlerinden gelir.[1] Kopet Dağları coğrafik olarak çok korunaklı, tarihte çok az işgal görmüş bu sayede de bakir kalmış bir alandır. Karakurum çölüne yakın olan bu sahada yetişen ahal tekeler safkan olarak kalmayı başardıkları gibi bu zorlu coğrafyaya uyum sağlamak için çok dayanıklı yetişmek zorunda kalmışlardır.

Ahal Tekelerin Özellikleri

Ahal Tekeler ( Akhal – teke )  özellikle iri boyutları, ipeksi metalik parlak renkleri ile dikkat çeker. Dik duruşlu, ince ve uzun boyunlu, ince ipeksi uzun ve parlak tüylü, kısa yeleli, uzun kulaklı, iri ve badem şekilli gözlerinin etrafları hareli, çok gösterişli atlardır. Tüyleri güneş ışığında metalik bir parlaklıkla ışıldar. Ahal-Teke bu parlak metalik-altın tüyleri sayesinde çok gösterişli göründükleri için altın atlar adı ile de anılır.

Manevra yetenekleri yüksek olduğu gibi, zeki, kıvrak, uzun müddet susuz ve yiyeceksiz kalabilen, çok dayanıklı ve çok hünerli atlardır. En karakteristik özellikleri ışıkta parlayan ve tonları değişen altın ve parlak metalik ince ipeksi tüylere sahip olmalarıdır. Hünerli bir at cinsi olan ahal tekelerin sahiplerine çabuk alıştıkları, komutları çabuk öğrendikleri ve komutlara derhal uydukları bilinmektedir.

Çok dayanıklı oldukları anlaşılan bu atlar kaynaklara göre üç gün boyunca yiyip içmeden yol alabilmekte günde 150-200 km yolu kat edebilmektedir. [2]Ahal tekeler hızlı, esnek, zarif, akıllı uysal, eğitilebilir bir attır.

 “Aşkabat ile Moskova arasındaki 4.000 kilometrelik mesafeyi 84 günde aşmış, 3 gün boyunca 378 km'lik susuz çölden geçmiştir.”[3]

Ahal teke,  buzul çağından donmuş olarak kalan ve Türkmen atları olarak tescillenen ve belki de tam anlamıyla safkan olan tek at ırkı olmaktadır.  Eski Çin kaynakları ahal tekeden göksel atlar olarak söz etmiştir.  [4]  Ahal teke atlarından Divan-ı Lüğat üt Türki de söz eder Manas ve Dede Korkut hikayelerinde de söz edilmiştir.  

Dünyanın en güzel, en değerli , en zarif ve narin atları sayılan ahal teke atların tanesinin değeri 100 bin dolardan başlar. [5]

Ahal Teke Ve Türkmenistan

Altın At olarak da  bilinen Ahal Teke,  Türkmenistan'ın resmi ambleminin baş figürüdür. Devletin ulusal serveti ilan edilerek koruma altına alınmış,  dünyada tek örneği olan at bakanlığı da bu atlar için kurulmuştur.  Günümüzde az sayıda kalan ahal tekelerin büyük çoğunluğu Türkmenistan’da bulunur. Bilinen en safkan at cinsi olarak tanımlanan Ahal-teke atlarının genetiği Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı TİKA’nın da desteği ile Aşkabat yakınlarındaki haralarda korunma altındadır.

Türkmenistan için ahal teke milli bir servet sayılır. Türkmenistan arması üzerinde de bulunduğu gibi parası  “manat”ın üzerinde, pullarda, halılarda, Türkmenistan’ı tanıtan hem yerde ahal teke resmi veya sembolü vardır.

 

 Türkmenistan Kültüründe Önemi

Nisanın son haftasında kutlanan Bedev Bayramı ahal teke atlar için kutlanır. Bu bayramda Ahal-teke güzellik yarışmaları düzenlenir, konserler verilir, resim ve fotoğraf sergileri düzenlenir.

Ahal teke atlar Türkmen kültürü için de çok önemlidir. Gelinler damadın süslediği ve dizginlerini tuttuğu ahal teke atlara binip gelirler. Gelin kızlar gelin gidecekleri atları süslemek için danteller örer, heybeler dokur, semer süsleri işlerler. Gelini taşıyan ahal teke atlara mücevherler bile dizilir.


[1] https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/ahal-teke

[2] https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/genel/etkinlik/ahal-teke-belgesel-film-gosterimi-ve-soylesi

[3] https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/ahal-teke

[4] Abdullah Elmas, Bozkırın Altın Parıltısı: Ahal Teke Atlarının Tarihi ve Soykırımı Üzerine Bir İnceleme

[5] https://tr.euronews.com/2017/07/04/turkmenistan-in-dunyaca-unlu-ahal-teke-cinsi-atlari