Abdullah Zühdi
Abdullah Zühdi ( d. 1869, İstanbul, Ö. 1925 İstanbul) II. Meşrutiyet ve Milli Mücadele dönemi gazeteci ve yazar.
Ticaret ve Nafia Nezareti başkâtiplerinden Osman Tevfik Efendi'nin oğlu olarak dünyaya geldi. 1869 yılında İstanbul’da doğdu. İlköğretimini mahalle mektebinde ve rüştiyede tamamladıktan sonra Galatasaray Sultanisine devam ederek, 1890’da Galatasaray Sultanisi'ni bitirdi. [1]
Ahmet Hikmet Müftüoğlu'nun akrabası olan yazar, Saadet gazetesinde yazılar yazdı ve yayınlandı. Bir müddet Maarif Nezaretinde vazife aldı. 1897 Türk-Yunan Savaşında Dömeke’ye doğru yürüyen Türk ordusu içinde gazete muhabirliği yaptığı söylense de [2] Süleyman Tevfik hatıralarında bu bilgiyi yalanlamıştır. [3] Bu savaş esnasında gördüklerini ve yaşadıklarını ayrıca roman haline de getirdi. 1897 Türk-Yunan savaşı sırasında yazdığı Şanlı Asker adlı romanı büyük bir ilgi görmüştü. Bu roman ile edebiyat dünyasında ve matbuat âleminde ismini duyurmaya başladı. Bu romanı birçok kez daha baskı gördü.
Meşrutiyetin ilanından sonra Mahmud Sadık'la birlikte Yeni Gazete'yi çıkardı (1908).[4]Önceleri İttihat ve Terakkî'yi savunurken 31 Mart'tan sonra Kâmil Paşa'nın ve İngiliz politikasının taraftarlığını yapmaya başladı. Gazetesi Babıâli Baskınından sonra 1913'te kapandı. Birinci Dünya Savaşı sırasında İkdam'da başyazılar yazdı. 1918'de Mahmud Sadık'la Yeni Gazeteyi tekrar çıkarmaya başladı. Ali Kemal ayrıldıktan sonra Sabah’ın başmuharriri oldu. Ahmed İhsan (Tokgöz)'la Le Soir adlı Fransızca bir gazete[5] yayınlamaya başladı. Tercüman-ı Hakikat, Tarik, Sabah, İkdam ‘da çalıştı.
Damad Ferid kabinesince 1920’de Matbuat Umum Müdürü oldu. Fakat kısa bir süre sonra Matbuat Umum Müdürlüğündeki görevinden ayrıldı. Ömrünün sonuna doğru, Babıali ile bütün münasebetlerini keserek, gazeteciliği ve yazarlığı bırakarak Bedesten ‘de antikacılık yaparak geçirmeye başladı. 1925’te İstanbul’da öldü.
YAZARLIĞI VE GAZETECİLİĞİ
Üretken bir yazar ve gazeteci olan Abdullah Zühdi 80'den fazla eser verdi. 1900- 1920 yılları arasında Babıalinin en önde gelen ve en etkili gazetecilerinden ve başyazarlarından biri oldu. Dönemin en ünlü gazete ve dergi sahipleri ile haşır neşir olarak dönemin matbuat âleminde söz sahibi olan isimlerden birisiydi. Özellikle meşrutiyet döneminde ünü artmış Baba Zühdü olarak anılmıştır. [6] Abdullah Zühtü, sade bir dil kullanmış, Rus ve Fransız edebiyatlarından tercümeleriyle dikkat çekmiş, daha ziyade güncel ve popüler konularda yazmış popülist bir yazar olarak kalmıştır. Tercümelerinin çoğu basılmamış gazetelerde tefrika olarak basılmadan kalmıştır.
Özellikle Rus edebiyatından edebiyatımıza ilk çevirileri yapan kişi olarak ve edebiyatımızda ilk polis romanlarının yazarı olarak tanınmıştır.
Eserlerinde ve yazılarında zevk, dil konu ve anlayış olarak Tanzimat yazarlarının izinden yürüdü. Edebiyat tarihi açısından Servet-i Fünun'un dışında kalan Ahmet Rasim, Hüseyin Rahmi gibi yazarlar gibi dönemin bağımsız yazarları arasında sayıldı. Çok yönlü bir edip, üretken bir yazar, romancı, köşe yazarı ve gazeteci olarak anıldı. Selma Günaydın (2017) onun halkında "Abdullah Zühdî ve Rehgüzâr-ı Matbuatta Adlı Eseri", bir çalışma yaptı ve bu yazısı Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi. 44. 159-17 ‘de yayınlandı.
Hüseyin Cahit Yalçın Edebî Hatıralarında (1935), Server İskit Türkiye'de Matbuat İdareleri ve Politikaları (1943) adlı eserlerinde Abdullah Zühdi'den bahsetti.
ESERLERİ
Güller, Dikenler (roman, 1896), Rehgüzar-ı Matbuatta (hikâye, 1896), Şanlı Asker (roman, 1897), Bir Gece (roman, 1898), Bahr-i Müncemid-i Cenubide (roman, 1904) adlı eserleri dışında kalan beş telif ve değişik dillerden tercüme on yedi eseri daha bulunmaktadır.[7]
KAYNAKÇA
[1] UĞUR DERMAN, https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-zuhdi-efendi
[2] UĞUR DERMAN, https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-zuhdi-efendi
[3] DOÇ. DR. DİLEK ÇETİNDAŞ, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/abdullah-zuhtu
[4] Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda İsimler, Ank. 2005 shf 9
[5] Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda İsimler, Ank. 2005 shf 9
[6] UĞUR DERMAN, https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-zuhdi-efendi
[7] DOÇ. DR. DİLEK ÇETİNDAŞ, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/abdullah-zuhtu
Üye olarak ESA şairi ve yazarı olabilir, yazılara katkıda bulunabilirsiniz.
